Bir ebeveyn, çocuğunun odasını topladığı her seferde ona harçlık vermektedir. Çocuk zamanla odasını düzenli olarak toplamaya başlamıştır. Bu örnekteki koşullanma türü ve kullanılan pekiştireç türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Klasik koşullanma - Olumsuz pekiştirme
B) Edimsel koşullanma - Olumlu pekiştirme
C) Klasik koşullanma - Koşulsuz uyaran
D) Edimsel koşullanma - Koşullu uyaran
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir çocuğun odasını toplama alışkanlığı kazanmasını sağlayan psikolojik süreçleri ve kullanılan yöntemi anlamamız isteniyor. Gelin, bu durumu adım adım inceleyelim:
- Durumu Anlayalım: Bir çocuk, odasını topladığı her seferde harçlık alıyor. Bu durumun sonucunda, çocuk odasını düzenli olarak toplamaya başlıyor. Burada çocuğun bir davranışı (odasını toplamak) ve bu davranışın bir sonucu (harçlık almak) var.
- Koşullanma Türünü Belirleyelim:
- Klasik Koşullanma: Genellikle istemsiz tepkilerin (refleksler gibi) bir uyaranla ilişkilendirilmesiyle ilgilidir. Örneğin, zil sesine salya akıtmak gibi. Burada çocuk bilinçli ve istemli bir eylemde bulunuyor.
- Edimsel Koşullanma: Bireyin kendi isteğiyle yaptığı bir davranışın (edim) sonuçlarına göre öğrenmesidir. Eğer davranışın sonucu olumluysa, o davranışın tekrarlanma olasılığı artar; olumsuzsa azalır. Bizim örneğimizde çocuk, odasını toplama gibi istemli bir davranış sergiliyor ve bu davranışın sonucunda bir ödül (harçlık) alıyor. Bu da davranışın sıklığını artırıyor. Bu durum, edimsel koşullanmanın temel özelliğidir.
Bu nedenle, burada söz konusu olan koşullanma türü Edimsel Koşullanma'dır.
- Pekiştireç Türünü Belirleyelim:
- Pekiştirme: Bir davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artıran her türlü sonuçtur.
- Olumlu Pekiştirme: İstenilen bir davranışın ardından ortama hoş bir şeyin (ödülün) eklenmesiyle o davranışın sıklığının artırılmasıdır. Çocuğun odasını toplaması (istenilen davranış) sonrasında ona harçlık verilmesi (hoş bir şeyin eklenmesi) ve bu sayede odasını toplama davranışının artması, tam olarak olumlu pekiştirmedir.
- Olumsuz Pekiştirme: İstenilen bir davranışın ardından ortamdan hoş olmayan bir şeyin çıkarılmasıyla o davranışın sıklığının artırılmasıdır. Örneğin, emniyet kemeri takınca rahatsız edici sesin kesilmesi gibi. Bizim örneğimizde bir şey çıkarılmıyor, aksine hoş bir şey (harçlık) ekleniyor.
- Koşulsuz/Koşullu Uyaran: Bunlar genellikle klasik koşullanmada kullanılan terimlerdir ve bir pekiştireç türü değil, uyaranın kendisini ifade ederler.
Bu nedenle, burada kullanılan pekiştireç türü Olumlu Pekiştirme'dir.
- Sonuç: Çocuğun odasını toplama davranışının harçlık verilerek artırılması, edimsel koşullanma ve olumlu pekiştirme örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
