Bir öğrenci, ders çalıştıktan sonra kendine çikolata verirse, ders çalışma davranışı artar. Bu durumda çikolata hangi kavramla açıklanır?
A) Koşulsuz uyaranHarika bir soru! Bu tür sorular, öğrenme psikolojisinin temel taşlarından biri olan davranışçı yaklaşımları anlamamıza yardımcı olur. Şimdi bu durumu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
Senaryoyu Anlayalım:
Öğrenci ders çalışıyor (bu bir davranıştır). Ders çalıştıktan sonra kendine çikolata veriyor (bu bir sonuçtur). Bu sonucun etkisiyle ders çalışma davranışı artıyor (davranışın sıklığı veya yoğunluğu değişiyor).
Temel Kavramları Hatırlayalım:
Davranışçı psikolojide, bir davranışın gelecekteki tekrar etme olasılığını artıran veya azaltan uyaranlara özel isimler verilir.
Seçenekleri Değerlendirelim:
A) Koşulsuz uyaran: Bu, herhangi bir öğrenme olmaksızın doğal olarak bir tepkiyi tetikleyen uyarandır (örneğin, yemek kokusu salya akıtma tepkisini tetikler). Çikolata, lezzetli olduğu için bir koşulsuz uyaran olabilir, ancak bu senaryoda çikolatanın asıl rolü, ders çalışma davranışını artırmasıdır. Yani, burada çikolatanın "doğal tepkiyi tetikleme" özelliğinden ziyade, "davranışı etkileme" rolü ön plandadır.
B) Nötr uyaran: Bu, başlangıçta herhangi bir özel tepkiyi tetiklemeyen uyarandır (örneğin, zil sesi, koşullanmadan önce). Çikolata, öğrenci için zaten hoş bir şey olduğu için nötr bir uyaran değildir.
C) Pekiştireç: Bir davranışın hemen ardından verildiğinde, o davranışın gelecekte tekrar etme olasılığını artıran her türlü uyaran veya olaydır. Senaryoda, öğrenci ders çalışıyor ve bunun sonucunda çikolata alıyor. Çikolata, ders çalışma davranışının artmasına neden olduğu için bir pekiştireçtir. Özellikle, hoş bir şeyin (çikolata) davranışın ardından verilerek davranışı artırması durumuna pozitif pekiştirme denir.
D) Koşullu uyaran: Bu, başlangıçta nötr olan ancak bir koşulsuz uyaranla eşleştirildikten sonra koşullu bir tepkiyi tetiklemeye başlayan uyarandır (örneğin, zil sesi, yemekle eşleştirildikten sonra salya akıtma tepkisini tetikler). Bu senaryoda çikolata, bir davranışın sonucunda verilerek o davranışı artıran bir rol üstleniyor, bir koşullu tepkiyi tetikleyen bir uyaran rolünde değil.
Sonuç:
Öğrencinin ders çalışma davranışının çikolata sayesinde artması, çikolatanın bir pekiştireç olarak işlev gördüğünü açıkça göstermektedir. Çikolata, ders çalışmanın "ödülü" gibi davranarak, bu davranışı güçlendiriyor ve gelecekte daha sık yapılmasını sağlıyor. Bu, öğrenme sürecinde motivasyonu artırmak için sıkça kullanılan etkili bir yöntemdir!
Cevap C seçeneğidir.
