Klasik koşullanmada organizma pasifken, edimsel koşullanmada organizma aktif şekilde çevreyi keşfeder ve davranışları sonucunda ödül veya ceza alır.
Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanmanın temel özelliğidir?
A) Otomatik reflekslerin öğrenilmesi
B) Davranışların sonuçlarına bağlı olarak değişmesi
C) Nötr uyaranın koşullu uyarana dönüşmesi
D) Uyarıcı-tepki bağının doğuştan gelmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, öğrenme psikolojisinin iki önemli kavramı olan klasik koşullanma ve edimsel koşullanma arasındaki temel farkı anlamamız isteniyor. Özellikle edimsel koşullanmanın ayırt edici özelliğini bulacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Soruda Verilen Bilgiyi Anlayalım:
- Klasik koşullanmada organizma pasiftir. Yani, dışarıdan gelen uyaranlara otomatik tepkiler verir ve bu tepkileri yeni uyaranlarla eşleştirmeyi öğrenir. (Örnek: Pavlov'un köpeği, zil sesine salya salgılamayı öğrenir.)
- Edimsel koşullanmada ise organizma aktiftir. Çevreyi keşfeder, çeşitli davranışlar sergiler ve bu davranışlarının sonucunda (ödül veya ceza) bir şeyler öğrenir. Davranışın sonucu, o davranışın gelecekte tekrarlanıp tekrarlanmayacağını belirler.
- Edimsel Koşullanmanın Temel Mantığı:
Edimsel koşullanmanın ana fikri şudur: Bir davranışın ardından gelen sonuç (ödül veya ceza), o davranışın gelecekteki sıklığını etkiler. Eğer bir davranış olumlu bir sonuç (ödül) getirirse, o davranışın tekrarlanma olasılığı artar. Eğer olumsuz bir sonuç (ceza) getirirse, o davranışın tekrarlanma olasılığı azalır.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Otomatik reflekslerin öğrenilmesi: Bu, klasik koşullanmanın bir özelliğidir. Organizma, doğuştan gelen otomatik reflekslerini (salya akıtma, göz kırpma gibi) yeni bir uyaranla ilişkilendirmeyi öğrenir. Edimsel koşullanmada ise daha çok istemli davranışlar söz konusudur. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Davranışların sonuçlarına bağlı olarak değişmesi: İşte bu, edimsel koşullanmanın tam da tanımıdır! Organizma aktif olarak bir davranış sergiler, bu davranışın bir sonucu olur (ödül veya ceza) ve bu sonuca göre davranışını gelecekte değiştirir (artırır veya azaltır). Soruda verilen "davranışları sonucunda ödül veya ceza alır" ifadesiyle de birebir örtüşmektedir. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır.
- C) Nötr uyaranın koşullu uyarana dönüşmesi: Bu da klasik koşullanmanın temel bir özelliğidir. Başlangıçta hiçbir anlamı olmayan nötr bir uyaran (zil sesi), koşulsuz bir uyaranla (yemek) eşleştirilerek koşullu bir tepkiyi (salya) tetikleyen koşullu bir uyarana dönüşür. Edimsel koşullanmada uyaranlar arası eşleşmeden ziyade, davranış-sonuç ilişkisi önemlidir. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Uyarıcı-tepki bağının doğuştan gelmesi: Doğuştan gelen uyarıcı-tepki bağları (refleksler, içgüdüler) öğrenilmiş davranışlar değildir. Hem klasik hem de edimsel koşullanma, öğrenme süreçlerini açıklar. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Gördüğünüz gibi, edimsel koşullanmanın temel özelliği, organizmanın aktif davranışlarının sonuçları tarafından şekillendirilmesidir. Bir davranışın ödüllendirilmesi onu güçlendirirken, cezalandırılması onu zayıflatır.
Cevap B seçeneğidir.
