Klasik koşullanma ile edimsel koşullanma arasındaki temel farklardan biri, klasik koşullanmada tepkisel, edimsel koşullanmada ise operant davranışların söz konusu olmasıdır.
Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi tepkisel bir davranıştır?
A) Fare Skinner kutusunda manivelaya basar
B) Öğrenci ödevini bitirince tabletle oynar
C) Işık yanınca göz bebeği küçülür
D) Çocuk ağlayınca annesi onu kucağına alır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün, psikolojinin temel öğrenme prensiplerinden olan klasik koşullanma ve edimsel koşullanma arasındaki farkı, özellikle de davranış türleri açısından inceleyeceğiz. Soruda da belirtildiği gibi, bu iki öğrenme türünü ayıran en önemli özelliklerden biri, klasik koşullanmada tepkisel (respondent), edimsel koşullanmada ise operant (edimsel) davranışların söz konusu olmasıdır.
- Tepkisel (Respondent) Davranışlar: Bunlar, belirli bir uyarıcıya karşı vücudun otomatik, istemsiz ve refleksif olarak verdiği tepkilerdir. Bu davranışlar genellikle fizyolojiktir ve üzerinde bilinçli bir kontrolümüz yoktur. Örneğin, gözümüze ışık geldiğinde göz bebeğimizin küçülmesi, dizimize vurulduğunda bacağımızın seğirmesi gibi. Klasik koşullanma, bu tür istemsiz tepkilerin yeni uyarıcılara karşı da ortaya çıkmasını öğrenmemizi sağlar.
- Operant (Edimsel) Davranışlar: Bunlar ise organizmanın çevresi üzerinde bir etki yaratmak, belirli bir sonuç elde etmek (ödül almak veya cezadan kaçınmak gibi) amacıyla gerçekleştirdiği, istemli ve amaca yönelik davranışlardır. Bu davranışlar üzerinde bilinçli bir kontrolümüz vardır ve sonuçlarına göre şekillenirler. Örneğin, ders çalışmak, bir kapıyı açmak, bir arkadaşa selam vermek gibi. Edimsel koşullanma, bu tür istemli davranışların sıklığını ve gücünü, davranışın sonuçlarına göre artırır veya azaltır.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Fare Skinner kutusunda manivelaya basar: Fare, yiyecek elde etmek gibi belirli bir amaca ulaşmak için manivelaya basar. Bu, farenin istemli olarak gerçekleştirdiği, çevresi üzerinde bir etki yaratan (yiyecek gelmesi) bir davranıştır. Dolayısıyla bu, operant bir davranıştır.
- B) Öğrenci ödevini bitirince tabletle oynar: Öğrenci, ödevini bitirme eyleminin ardından tabletle oynama ödülünü elde etmek için ödevini bitirir. Bu, öğrencinin bilinçli ve amaca yönelik olarak yaptığı bir eylemdir. Bu da operant bir davranıştır.
- C) Işık yanınca göz bebeği küçülür: Göz bebeğinin ışığa karşı küçülmesi, vücudun ışık yoğunluğunu ayarlamak için verdiği doğal, otomatik ve istemsiz bir fizyolojik tepkidir. Bu bir reflekstir ve üzerinde bilinçli bir kontrolümüz yoktur. İşte bu, tam olarak tepkisel bir davranıştır.
- D) Çocuk ağlayınca annesi onu kucağına alır: Burada çocuğun ağlaması, annesinin onu kucağına alması gibi bir sonuç (ödül) elde etmek amacıyla gerçekleşen bir davranış olabilir. Eğer çocuk kucağa alınmak için ağlıyorsa, bu istemli ve amaca yönelik bir davranıştır. Annenin kucağına alması, çocuğun ağlama davranışını pekiştirir. Bu durumda, çocuğun ağlaması operant bir davranıştır.
Yukarıdaki analizlere göre, ışık yanınca göz bebeğinin küçülmesi, istemsiz ve refleksif bir tepki olduğu için tepkisel bir davranıştır.
Cevap C seçeneğidir.
