Sevgili öğrenciler, bu soru İslam düşünce tarihindeki önemli itikadi mezheplerden birini ve onların kader anlayışını sorguluyor. Her mezhebin kader ve insan fiilleri konusundaki görüşleri farklılık gösterir. Şimdi adım adım bu konuyu inceleyelim:
- Öncelikle soruda bahsedilen temel görüşü anlayalım: "İnsanın fiillerinde tamamen özgür olduğu, bu fiilleri Allah'ın yaratmadığı" fikri. Bu, insanın kendi eylemlerinin tek yaratıcısı ve sorumlusu olduğu anlamına gelir.
- Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Cebriyye: Bu mezhep, insanın fiillerinde hiçbir özgürlüğünün olmadığını, her şeyin Allah tarafından önceden belirlendiğini ve insanın bir yaprak gibi rüzgarın önünde savrulduğunu savunur. İnsan fiillerinin tamamen Allah tarafından yaratıldığını ve insanın bu fiiller üzerinde hiçbir etkisi olmadığını iddia ederler. Bu görüş, sorudaki ifadenin tam tersidir.
- B) Eş'ariyye: Eş'arî mezhebi, Allah'ın her şeyin yaratıcısı olduğunu kabul eder. İnsan fiillerini de Allah'ın yarattığına inanır. Ancak insanlara bir "kesb" (kazanım veya yönelim) gücü verildiğini, yani insan kendi iradesiyle bir fiile yöneldiğinde, Allah'ın o fiili yarattığını söylerler. Bu sayede insan sorumlu olur. Dolayısıyla, insan tamamen özgür değildir ve fiilleri Allah yaratır. Bu da sorudaki ifadeye uymaz.
- C) Mâtürîdîyye: Mâtürîdî mezhebi de Eş'arîler gibi ana akım Sünni itikad mezheplerindendir. Onlar da Allah'ın her şeyin yaratıcısı olduğunu kabul ederler. İnsanlara cüz'i irade (kısmi irade) verildiğini ve insan bu iradesiyle bir fiili seçtiğinde, Allah'ın o fiili yarattığını savunurlar. Eş'arîlerden bazı nüans farkları olsa da, temel olarak insan fiillerini Allah'ın yarattığı ve insanın tam anlamıyla bağımsız olmadığı görüşündedirler. Bu da sorudaki ifadeye uymaz.
- D) Kaderiyye: Bu mezhep, insanın fiillerinde tamamen özgür olduğunu ve kendi fiillerinin yaratıcısı olduğunu savunur. Onlara göre, eğer Allah insanın kötü fiillerini yaratmış olsaydı, bu Allah'a zulüm isnat etmek olurdu. Bu nedenle, insan kendi fiillerini kendisi yaratır ve bu fiillerden tamamen kendisi sorumludur. Bu görüş, sorudaki "Kader konusunda insanın fiillerinde tamamen özgür olduğunu, bu fiilleri Allah'ın yaratmadığını" ifadesiyle birebir örtüşmektedir.
Bu açıklamalar ışığında, insanın fiillerinde tamamen özgür olduğunu ve bu fiilleri Allah'ın yaratmadığını savunan mezhep Kaderiyye'dir.
Cevap D seçeneğidir.
