Aşağıdaki dizelerin hangisinde koşma türünün özellikleri bulunmamaktadır?
A) "Bülbül ne yatarsın bahar erişti
Çağrışup ötensin gül ünü nişan"
B) "Elâ gözlerine kurban olduğum
Yüzüne bakmaya doyamadım ben"
C) "Aşkın ateşidir sinemi yakan
Lütfuna irer mi cevrini çeken"
D) "Dest busi arzusiyle ölürsem dostlar
Kuze eylen toprağım sunun anınla yâre su"
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türk halk edebiyatının önemli nazım biçimlerinden biri olan koşmanın özelliklerini bilmemiz ve verilen dizeleri bu özellikler açısından değerlendirmemiz gerekiyor. Hadi gelin, önce koşmanın temel özelliklerini hatırlayalım, sonra seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Nazım Birimi: Dörtlüklerle yazılır.
- Ölçü: Genellikle 11'li hece ölçüsü kullanılır (6+5 veya 4+4+3 duraklı olabilir).
- Kafiye Düzeni: Genellikle abab, cccb, dddb veya abcb, dddb, eeeb şeklindedir.
- Dil: Sade, anlaşılır, halkın günlük konuşma diline yakın bir dildir.
- Konu: Aşk, doğa güzellikleri, ayrılık, yiğitlik, toplumsal eleştiri gibi lirik ve epik konular işlenir.
- Anonimlik: Halk edebiyatı ürünü olduğu için genellikle şairin adı (mahlası) son dörtlükte geçer (tapşırma).
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) "Bülbül ne yatarsın bahar erişti
Çağrışup ötensin gül ünü nişan"
- Bu dizelerde doğa (bahar, bülbül, gül) teması işlenmiştir.
- Dil oldukça sade ve anlaşılırdır.
- Heceleri saydığımızda: "Bül-bül ne ya-tar-sın ba-har e-riş-ti" (11 hece) ve "Çağ-rı-şup ö-ten-sin gül ü-nü ni-şan" (11 hece) olduğunu görürüz. Yani 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
- Bu özellikler koşmaya uygundur.
- B) "Elâ gözlerine kurban olduğum
Yüzüne bakmaya doyamadım ben"
- Bu dizelerde sevgiliye duyulan aşk ve hayranlık teması işlenmiştir.
- Dil yine sade ve halkın anlayabileceği bir dildir.
- Heceleri saydığımızda: "E-lâ göz-le-ri-ne kur-ban ol-du-ğum" (11 hece) ve "Yü-zü-ne bak-ma-ya do-ya-ma-dım ben" (11 hece) olduğunu görürüz. Yani 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
- Bu özellikler de koşmaya uygundur.
- C) "Aşkın ateşidir sinemi yakan
Lütfuna irer mi cevrini çeken"
- Bu dizelerde aşkın verdiği acı ve sevgiliye duyulan özlem teması işlenmiştir.
- Dil sade ve anlaşılırdır.
- Heceleri saydığımızda: "Aş-kın a-te-şi-dir si-ne-mi ya-kan" (11 hece) ve "Lüt-fu-na i-rer mi cev-ri-ni çe-ken" (11 hece) olduğunu görürüz. Yani 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
- Bu özellikler de koşmaya uygundur.
- D) "Dest busi arzusiyle ölürsem dostlar
Kuze eylen toprağım sunun anınla yâre su"
- Bu dizeler bir beyit şeklindedir (iki dizeden oluşur). Koşmalar ise dörtlük nazım birimiyle yazılır.
- Dil oldukça ağırdır ve Arapça-Farsça kelimelerle yüklüdür ("dest busi" - el öpme, "arzusiyle" - arzusuyla, "kuze" - testi, "yâre" - sevgiliye). Koşmaların dili ise sade ve halkın anlayabileceği bir dildir.
- Heceleri saydığımızda: "Dest bu-si ar-zu-siy-le öl-ür-sem dost-lar" (13 hece) ve "Ku-ze ey-len top-ra-ğım su-nun a-nın-la yâ-re su" (14 hece) olduğunu görürüz. Heceler eşit değildir ve 11'li hece ölçüsüne uymaz. Bu durum, dizelerin aruz ölçüsüyle yazıldığını gösterir. Koşmalar ise hece ölçüsüyle yazılır.
- Bu özellikler (nazım birimi, dil ve ölçü) bu dizelerin Divan Edebiyatı'na ait bir gazel veya kaside beyti olduğunu gösterir, koşma özelliklerini taşımaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, D seçeneğindeki dizelerin koşma türünün özelliklerini taşımadığını açıkça görmekteyiz.
Cevap D seçeneğidir.
