6. "Güneşin batışını izlerken, hayatın anlamı üzerine düşünüyordu."
Bu cümlenin yüklemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin yüklemini inceleyerek doğru seçeneği bulacağız. Haydi adım adım ilerleyelim!
Verilen cümle "Güneşin batışını izlerken, hayatın anlamı üzerine düşünüyordu." şeklindedir. Bu cümlenin yüklemi, işi, oluşu, hareketi bildiren ve cümlenin sonunda yer alan "düşünüyordu" kelimesidir.
"Düşünüyordu" kelimesini kök ve eklerine ayıralım:
"Düşünüyordu" fiili, bir basit zaman ekinin (şimdiki zaman -yor) üzerine ek fiil (-du) gelmesiyle oluşmuştur. Bu tür fiillere birleşik zamanlı fiil denir ("şimdiki zamanın hikayesi"). Dolayısıyla bu ifade teknik olarak doğrudur. Ancak diğer seçenekleri de inceleyelim.
"Düşün-" bir fiil köküdür, isim değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
"Düşünüyordu" fiili olumlu bir çekimdir. Olumsuzu "düşünmüyordu" şeklinde olurdu. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
"Düşünüyordu" fiilinde "-yor" eki bulunmaktadır. Bu ek, fiilin şimdiki zamanla çekimlendiğini açıkça gösterir. Bir fiil birleşik zamanlı olsa bile, temelinde bir basit zamanla çekimlenmiş olması gerekir. Yani, fiil önce şimdiki zamanla çekimlenmiş, sonra bu çekime ek fiil eklenerek birleşik zamanlı hale gelmiştir. Bu seçenek, fiilin temel zaman ekini ve dolayısıyla ana zamanını doğru bir şekilde ifade etmektedir.
A seçeneği teknik olarak doğru olsa da, D seçeneği fiilin çekiminde kullanılan ana zaman ekini doğrudan ve temelden belirtir. "Düşünüyordu" fiili, öncelikle şimdiki zaman eki olan "-yor" ile çekimlenmiştir. Bu, fiilin temel zaman bilgisidir. Birleşik zamanlı fiiller de bu temel zamanların üzerine ek fiil gelmesiyle oluşur. Bu nedenle, fiilin "şimdiki zamanla çekimlenmiş olması" onun en belirgin ve temel özelliklerinden biridir.
Cevap D seçeneğidir.
