7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) Bu soruyu çözmek için daha fazla zaman gerekli.
B) Yarınki toplantıya mutlaka katılmalısın.
C) Dün akşam çok güzel bir film izledik.
D) Her sabah aynı saatte uyanıyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda yüklemin dilek kiplerinden biriyle çekimlenip çekimlenmediğini bulmamız isteniyor. Öncelikle dilek kiplerini hatırlayalım:
- Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri): Eyleme bir dilek, istek, şart, gereklilik veya emir anlamı katan kiplerdir.
- Gereklilik Kipi: -malı / -meli (yapmalıyım, gelmelisin)
- Şart Kipi: -sa / -se (yapsam, gelsen)
- İstek Kipi: -a / -e (yapa, gele)
- Emir Kipi: (yap, gel - eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir)
- Haber Kipleri (Bildirme Kipleri): Eylemin ne zaman yapıldığını (geçmiş, şimdiki, gelecek, geniş zaman) bildiren kiplerdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu soruyu çözmek için daha fazla zaman gerekli.
- Bu cümlede yüklem "gerekli" kelimesidir. "Gerekli" bir isimdir ve ek fiilin geniş zamanıyla çekimlenerek yüklem olmuştur (gerekli-dir). Bu, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiş bir fiil yüklemi değildir.
- B) Yarınki toplantıya mutlaka katılmalısın.
- Bu cümlede yüklem "katılmalısın" kelimesidir. "Katıl-" fiil köküne "-malı" eki gelmiştir. "-malı" eki, gereklilik kipi ekidir ve dilek kiplerinden biridir. Bu nedenle bu cümledeki yüklem dilek kipiyle çekimlenmiştir.
- C) Dün akşam çok güzel bir film izledik.
- Bu cümlede yüklem "izledik" kelimesidir. "İzle-" fiil köküne "-di" (görülen geçmiş zaman) eki gelmiştir. Görülen geçmiş zaman, haber kiplerinden biridir.
- D) Her sabah aynı saatte uyanıyor.
- Bu cümlede yüklem "uyanıyor" kelimesidir. "Uyan-" fiil köküne "-yor" (şimdiki zaman) eki gelmiştir. Şimdiki zaman, haber kiplerinden biridir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "katılmalısın" yükleminin gereklilik kipiyle çekimlendiğini ve gereklilik kipinin de dilek kiplerinden biri olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
