Sevgili öğrenciler, bu soruda hem kelime yapısı hem de kelime türleri bilgisini birleştirmemiz gerekiyor. Yani, bir kelimenin hem yeni bir anlam türeten bir ek alıp almadığına hem de birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşup oluşmadığına bakacağız. Hadi her seçeneği tek tek inceleyelim:
- Yapım Eki Nedir? Bir kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklere yapım eki denir. Örneğin, "göz" isminden "gözlük" ismini türeten "-lük" eki bir yapım ekidir.
- Birleşik Kelime Nedir? İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu kelimelere birleşik kelime denir. Örneğin, "gece" ve "kondu" kelimelerinin birleşmesiyle oluşan "gecekondu" birleşik bir kelimedir.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Kalemlik:
- Bu kelime "kalem" ismine "-lik" yapım ekinin gelmesiyle oluşmuştur. "-lik" eki, "kalem koymaya yarayan yer" anlamı katarak kelimenin anlamını değiştirmiştir. Yani yapım eki almıştır.
- Ancak, "kalemlik" kelimesi tek bir kökten türemiştir, birden fazla kelimenin birleşimi değildir. Bu nedenle birleşik kelime özelliği taşımaz.
- B) Bilgisayar:
- Bu kelime "bilgi" ve "sayar" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. "Bilgi" bir isimdir. "Sayar" ise "saymak" fiil köküne "-ar" yapım ekinin gelmesiyle oluşmuş, "sayma işini yapan, sayan" anlamında bir isimdir. Yani "sayar" kelimesi yapım eki almıştır.
- "Bilgi" ve "sayar" kelimeleri bir araya gelerek "bilgisayar" gibi yepyeni bir anlam (elektronik hesaplama ve veri işleme aracı) oluşturmuştur. Bu da onu birleşik kelime yapar.
- Dolayısıyla, "bilgisayar" kelimesi hem "sayar" kısmında yapım eki barındırır hem de iki kelimenin birleşimi olduğu için birleşik kelime özelliğini taşır.
- C) Evcil:
- Bu kelime "ev" ismine "-cil" yapım ekinin gelmesiyle oluşmuştur. "-cil" eki, "eve alışmış, evde yaşayan" anlamı katarak kelimenin anlamını değiştirmiştir. Yani yapım eki almıştır.
- Ancak, "evcil" kelimesi tek bir kökten türemiştir, birden fazla kelimenin birleşimi değildir. Bu nedenle birleşik kelime özelliği taşımaz.
- D) Kitapçı:
- Bu kelime "kitap" ismine "-çı" yapım ekinin gelmesiyle oluşmuştur. "-çı" eki, "kitap satan kişi" anlamı katarak kelimenin anlamını değiştirmiştir. Yani yapım eki almıştır.
- Ancak, "kitapçı" kelimesi tek bir kökten türemiştir, birden fazla kelimenin birleşimi değildir. Bu nedenle birleşik kelime özelliği taşımaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem yapım eki almış hem de birleşik kelime özelliği taşıyan tek kelimenin "Bilgisayar" olduğu açıkça görülmektedir. "Bilgisayar" kelimesi, "bilgi" ve "sayar" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir kelimedir ve "sayar" kelimesi de "say-" fiil köküne "-ar" yapım eki getirilerek türetilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
