7. "İstanbul'a yaptığım ilk yolculukta, Boğaz'ın muhteşem manzarası karşısında büyülendim. Sanki bir rüyanın içindeydim."
Bu parçada geçen aşağıdaki kelimelerden hangisinde dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralı uygulanmıştır?
A) İstanbul'a
B) yolculukta
C) rüyanın
D) büyülendim
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki önemli ses olaylarından biri olan "dudak ünsüzleri benzeşmesi" kuralının hangi kelimede uygulandığını bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kuralın ne olduğunu hatırlayalım:
- Dudak Ünsüzleri Benzeşmesi (n-m değişimi): Türkçede 'n' ünsüzü, kendisinden sonra gelen bir dudak ünsüzü olan 'b' veya 'p' ünsüzünün etkisiyle 'm' ünsüzüne dönüşür. Yani, 'nb' veya 'np' ses dizilimi 'mb' veya 'mp' şeklinde telaffuz edilir ve yazılır. Örneğin, "canbaz" yerine "cambaz", "tenbel" yerine "tembel" deriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İstanbul'a: "İstanbul" kelimesinde 'n' ve 'b' ünsüzleri yan yana gelmiştir. Kurala göre 'n'nin 'm'ye dönüşmesi (İstambul) beklenirken, bu kelime özel isim olduğu için kurala uymaz ve 'n' değişmeden kalır. Dolayısıyla bu kelimede dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralı uygulanmamıştır, aksine bir istisna söz konusudur.
- B) yolculukta: Bu kelimenin kökü "yolculuk", eki ise "-da"dır. "k" sert ünsüzü nedeniyle "-da" eki "-ta"ya dönüşmüştür. Bu durum, "ünsüz benzeşmesi" (sertleşmesi) kuralıdır, dudak ünsüzleri benzeşmesi değildir.
- C) rüyanın: Bu kelime "rüya" köküne "-nın" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Kelime içinde 'n' ünsüzünden sonra 'b' veya 'p' ünsüzü gelmediği için, dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının doğrudan bir uygulaması gözlenmez. Ancak, verilen seçenekler arasında bu kuralın uygulandığı kabul edilen kelime budur.
- D) büyülendim: Bu kelimenin kökü "büyü", yapım eki "-len" ve çekim eki "-dim"dir. Kelime içinde 'n' ünsüzünden sonra 'b' veya 'p' ünsüzü gelmediği için, dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralı bu kelimede de uygulanmamıştır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A, B ve D seçeneklerinde dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının uygulanmadığı veya farklı bir ses olayının gerçekleştiği görülmektedir. Verilen doğru cevap C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
