10. "Çocukluğumda en sevdiğim oyun saklambaçtı. Mahallemizdeki tüm çocuklar toplanır, saatlerce oynardık. En iyi saklananı bulmak her zaman en zoruydu."
Bu parçada geçen aşağıdaki ifadelerden hangisi dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının uygulanması gereken bir kelime içermektedir?
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçedeki önemli ses olaylarından biri olan dudak ünsüzleri benzeşmesi (n-b değişimi) kuralını arıyoruz. Bu kuralı adım adım inceleyelim:
Türkçede, 'n' ünsüzü kendisinden sonra gelen 'b' veya 'p' dudak ünsüzleriyle yan yana geldiğinde, 'n' ünsüzü 'm' ünsüzüne dönüşür. Bu ses olayına dudak ünsüzleri benzeşmesi denir. Örneğin, "tenbel" yerine "tembel", "penbe" yerine "pembe", "canbaz" yerine "cambaz" deriz. Bu kural, kelimenin kökünde veya ek alırken ortaya çıkabilir.
Bu kelimenin kökü "çocukluk"tur. "-um" iyelik eki ve "-da" bulunma hal eki almıştır. Burada "k" ünsüzü yumuşayarak "ğ"ye dönüşmüş (ünsüz yumuşaması) ve "-da" eki de ünsüz benzeşmesi kuralına uymamıştır (çocuklukta değil, çocukluğumda). Ancak 'n' harfinin 'b' veya 'p' harfinden önce gelip 'm'ye dönüşmesi durumu yoktur.
Bu kelime "mahalle" kökünden türemiştir. "-miz" iyelik eki ve "-deki" sıfat yapan ekini almıştır. Bu kelimede de dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının uygulanması gereken bir durum bulunmamaktadır, yani 'n' harfi 'b' veya 'p' harfinden önce gelmemiştir.
Bu kelime "saat" kökünden türemiştir. "-ler" çoğul eki ve "-ce" eşitlik ekini almıştır. Bu kelimede de 'n' harfinin 'b' veya 'p' harfinden önce gelip 'm'ye dönüşmesi durumu yoktur.
Bu kelimeyi incelediğimizde, kelimenin orijinal halinin "saklanbaç" olduğunu görürüz. Burada 'n' ünsüzü, kendisinden sonra gelen 'b' dudak ünsüzü nedeniyle 'm'ye dönüşerek "saklambaç" şeklini almıştır. İşte bu, tam da dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının uygulandığı yerdir. Kelimenin sonundaki "-tı" eki ise "saklambaç" kelimesinin sonundaki "ç" sert ünsüzü nedeniyle "-dı" ekinin sertleşerek "-tı"ya dönüşmesiyle (ünsüz benzeşmesi) oluşmuştur. Ancak sorumuzun odak noktası olan "n-b değişimi" bu kelimede açıkça görülmektedir.
Bu açıklamalar ışığında, dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralının uygulandığı kelimeyi içeren seçenek D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.