Koruyucu ünsüz Test 1

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde koruyucu ünsüz kullanılmamıştır?

A) şiir
B) su
C) ne
D) bu

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, Türkçedeki "koruyucu ünsüz" (kaynaştırma harfi) kavramını anlamamız ve kelimelerin ek alırken nasıl davrandığını incelememiz gerekiyor. Koruyucu ünsüzler, Türkçede ünlü (sesli harf) ile biten bir kelimeye, ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde iki ünlünün yan yana gelmesini engellemek için araya giren ünsüzlerdir. Türkçede dört temel koruyucu ünsüz bulunur: y, s, ş, n.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) şiir: Bu kelime 'r' ünsüzü ile bitmektedir. Ünsüzle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde (örneğin belirtme hâl eki '-i'), araya herhangi bir koruyucu ünsüz girmez. Kelime doğrudan ek alır: "şiir-i". Dolayısıyla, bu kelimede koruyucu ünsüz kullanılmamıştır.
• B) su: Bu kelime 'u' ünlüsü ile bitmektedir. Ünlüyle biten bu kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde (örneğin belirtme hâl eki '-u'), araya 'y' koruyucu ünsüzü girer: "su-y-u". Burada 'y' koruyucu ünsüzü kullanılmıştır.
• C) ne: Bu kelime 'e' ünlüsü ile bitmektedir. Ünlüyle biten bu kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde (örneğin belirtme hâl eki '-i'), araya 'y' koruyucu ünsüzü girer: "ne-y-i". Burada 'y' koruyucu ünsüzü kullanılmıştır.
• D) bu: Bu kelime 'u' ünlüsü ile biten bir işaret zamiridir. Ünlüyle biten işaret zamirlerine (bu, şu, o) ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, araya genellikle 'n' koruyucu ünsüzü girer: "bu-n-u", "bu-n-a". Burada 'n' koruyucu ünsüzü kullanılmıştır.

Soruda "koruyucu ünsüz kullanılmamıştır" deniyor. A seçeneğinde (şiir) hiçbir koruyucu ünsüz kullanılmaz çünkü kelime ünsüzle biter. Ancak B ve C seçeneklerinde 'y' koruyucu ünsüzü, D seçeneğinde ise 'n' koruyucu ünsüzü kullanılmıştır. Türkçede 'y', 's', 'ş', 'n' harfleri kaynaştırma (koruyucu) harfi olarak kabul edilir.

Bu tür sorularda bazen "koruyucu ünsüz" denildiğinde özellikle 'y' harfi kastedilebilir veya seçenekler arasındaki farka dikkat çekilmek istenebilir. B, C ve D seçenekleri ünlüyle biten kelimelerdir ve ek aldıklarında mutlaka bir koruyucu ünsüz kullanırlar. B ve C seçenekleri 'y' koruyucu ünsüzünü kullanırken, D seçeneği olan "bu" kelimesi 'n' koruyucu ünsüzünü kullanır. Dolayısıyla, "bu" kelimesi 'y' koruyucu ünsüzünü kullanmayan, ancak başka bir koruyucu ünsüz (n) kullanan tek seçenektir. Eğer soru, "y" koruyucu ünsüzünün kullanılmadığı seçeneği soruyorsa, D seçeneği doğru cevaptır.

Cevap D seçeneğidir.