Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçe'deki "-i" ekinin belirtme hal eki olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Belirtme hal eki (-i, -ı, -u, -ü), bir eylemden doğrudan etkilenen nesneyi (yani nesneyi) gösterir. Genellikle "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap verir.
Ancak dikkat etmemiz gereken önemli bir nokta var: "-i" eki, bazen 3. tekil şahıs iyelik eki (sahiplik eki) ile aynı biçimde karşımıza çıkabilir. İşte bu ayrımı yapmak, soruyu doğru çözmek için anahtarımız olacak.
- Belirtme Hal Eki: Bir ismin doğrudan nesne olduğunu gösterir. Örneğin: "Kitabı oku." (Neyi oku? Kitabı.)
- 3. Tekil Şahıs İyelik Eki: Bir ismin kime veya neye ait olduğunu gösterir. Örneğin: "Onun kitabı." (Kime ait? Ona ait.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kapıyı açtı.
- Burada eylem "açtı" ve nesne "kapı".
- "Neyi açtı?" diye sorduğumuzda cevap "Kapıyı" oluyor. Buradaki "-yı" eki (kaynaştırma harfi 'y' ile birlikte "-ı" belirtme hal ekidir) nesneyi belirtiyor.
- "Kapı" kelimesi ünlüyle bittiği için, 3. tekil şahıs iyelik eki "-sı" olurdu (örneğin: "onun kapısı"). Belirtme hal eki ise "-yı" olur. Gördüğünüz gibi, belirtme hal eki ile iyelik ekinin biçimleri farklıdır. Bu nedenle, buradaki "-yı" ekinin kesinlikle belirtme hal eki olduğunu söyleyebiliriz.
- B) Kalemi kırdı.
- Burada eylem "kırdı" ve nesne "kalem".
- "Neyi kırdı?" diye sorduğumuzda cevap "Kalemi" oluyor. Buradaki "-i" eki belirtme hal eki olarak kullanılmıştır.
- Ancak "kalem" kelimesi ünsüzle bittiği için, 3. tekil şahıs iyelik eki de "-i" olurdu (örneğin: "onun kalemi"). Bu durumda, "kalemi" kelimesi hem "onun kalemi" (iyelik) hem de "kalemi" (belirtme hal) anlamlarına gelebilecek biçimsel bir belirsizlik taşır. Eğer "onun kalemini kırdı" deseydik, iyelik eki + belirtme hal eki olurdu. "Kalemi kırdı" ifadesinde ise "-i" belirtme hal eki olarak işlev görür, ancak biçimsel olarak iyelik ekiyle aynıdır.
- C) Su içti.
- Burada eylem "içti" ve nesne "su".
- "Neyi içti?" diye sorduğumuzda cevap "Su" oluyor. Ancak "su" kelimesinde herhangi bir "-i" eki bulunmamaktadır. Bu cümledeki nesne yalın halde kullanılmıştır. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- D) Evi boyadı.
- Burada eylem "boyadı" ve nesne "ev".
- "Neyi boyadı?" diye sorduğumuzda cevap "Evi" oluyor. Buradaki "-i" eki belirtme hal eki olarak kullanılmıştır.
- Ancak "ev" kelimesi ünsüzle bittiği için, 3. tekil şahıs iyelik eki de "-i" olurdu (örneğin: "onun evi"). Tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, "evi" kelimesi de hem "onun evi" (iyelik) hem de "evi" (belirtme hal) anlamlarına gelebilecek biçimsel bir belirsizlik taşır.
Gördüğümüz gibi, B ve D seçeneklerindeki "-i" eki belirtme hal eki olarak kullanılmış olsa da, biçimsel olarak 3. tekil şahıs iyelik ekiyle aynıdır ve bir belirsizlik yaratabilir. Ancak A seçeneğindeki "Kapıyı" kelimesindeki "-yı" eki, "kapı" kelimesinin ünlüyle bitmesi sayesinde, 3. tekil şahıs iyelik eki olan "-sı"dan tamamen farklı bir biçimde karşımıza çıkar. Bu durum, A seçeneğindeki ekin kesinlikle ve sadece belirtme hal eki olduğunu gösterir.
Cevap A seçeneğidir.
