Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin şartı bir isme eklenmiştir?
A) Güzel bir günse yürüyüşe çıkalım.
B) Koşarsan yetişirsin.
C) Okuyacaksan sessiz ol.
D) Gelirse haber ver.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ek fiilin şart kipinin bir isme eklendiği cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle ek fiilin ne olduğunu ve şart kipinin nasıl kullanıldığını hatırlayalım:
- Ek Fiil (İmek Fiili): Türkçede isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapan yardımcı bir fiildir. Ek fiilin dört kipi vardır: hikaye (-idi), rivayet (-imiş), şart (-ise) ve geniş zaman (-dir).
- Ek Fiilin Şart Kipi (-ise / -sa, -se): Bir eylemin veya durumun gerçekleşmesini başka bir şarta bağlamak için kullanılır. Bu kip, hem isim soylu sözcüklere hem de fiillere eklenebilir.
- Önemli Not: Ek fiil isim soylu bir sözcüğe eklendiğinde o sözcüğü yüklem yapar veya bir şart bildirir. Fiillere eklendiğinde ise birleşik zamanlı fiil oluşturur ve yine bir şart bildirir. Soru bizden ek fiilin şart kipinin bir isme eklendiği durumu bulmamızı istiyor.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Güzel bir günse yürüyüşe çıkalım.
- Burada "günse" kelimesine dikkat edelim. "Gün" kelimesi bir isimdir. "Gün" ismine ek fiilin şart kipi olan "-se" eki gelmiştir ("gün + ise" birleşerek "günse" olmuştur). Bu cümle, yürüyüşe çıkma eylemini "günün güzel olmasına" bağlayan bir şart cümlesidir. Ek fiilin şartı bir isme eklenmiştir.
- B) Koşarsan yetişirsin.
- Burada "koşarsan" kelimesini inceleyelim. "Koşmak" bir fiildir. "Koşmak" fiiline geniş zaman eki "-ar" ve ardından ek fiilin şart kipi olan "-san" (sen ise) eki gelmiştir. Yani ek fiil bir fiile eklenmiştir.
- C) Okuyacaksan sessiz ol.
- Burada "okuyacaksan" kelimesine bakalım. "Okumak" bir fiildir. "Okumak" fiiline gelecek zaman eki "-acak" ve ardından ek fiilin şart kipi olan "-san" (sen ise) eki gelmiştir. Yani ek fiil bir fiile eklenmiştir.
- D) Gelirse haber ver.
- Burada "gelirse" kelimesini inceleyelim. "Gelmek" bir fiildir. "Gelmek" fiiline geniş zaman eki "-ir" ve ardından ek fiilin şart kipi olan "-se" (o ise) eki gelmiştir. Yani ek fiil bir fiile eklenmiştir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, ek fiilin şart kipinin bir isme eklendiği tek seçeneğin A seçeneği olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
