Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki önemli dış politika konularından biri olan Musul Sorunu ve bu sorunun çözüm sürecinde Türkiye'yi temsil eden kilit ismi anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım bu sorunu ve cevabı inceleyelim:
- Musul Sorunu'nun Arka Planı: Musul, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında stratejik önemi yüksek, petrol zengini bir bölgeydi. Lozan Barış Antlaşması'nda Musul'un statüsü konusunda İngiltere ile Türkiye arasında anlaşma sağlanamamış ve konu ikili görüşmelere bırakılmıştı. Bu görüşmeler de sonuçsuz kalınca sorun Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır.
- Milletler Cemiyeti Süreci ve Ankara Antlaşması: Milletler Cemiyeti, Musul'u Irak'a (İngiliz mandası altındaki) bırakma kararı aldı. Türkiye bu karara itiraz etse de, iç ve dış koşullar nedeniyle 1926 yılında İngiltere ile Ankara Antlaşması'nı imzalayarak Musul'un Irak'a ait olduğunu kabul etmek zorunda kaldı. Bu antlaşma ile Türkiye, Musul petrollerinin gelirinden belli bir pay almayı garantiledi.
- Baş Müzakereci Kimdi?: Bu kritik süreçte, yani Lozan sonrası Musul Sorunu'nun çözümü için İngiltere ile yürütülen müzakerelerde Türkiye'yi temsil eden baş müzakereci, dönemin Dışişleri Bakanı'ydı.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) İsmet İnönü: İsmet İnönü, Lozan Barış Konferansı'nda Türkiye'yi temsil eden baş delegasyon başkanıydı. Ancak Musul Sorunu'nun Lozan sonrası çözüme kavuşturulduğu 1926 Ankara Antlaşması sürecinde Dışişleri Bakanı değildi.
- B) Fevzi Çakmak: Fevzi Çakmak, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Genelkurmay Başkanı'ydı ve askeri bir liderdi. Diplomatik müzakerelerde görev almamıştır.
- C) Tevfik Rüştü Aras: Tevfik Rüştü Aras, 1925-1938 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti'nin Dışişleri Bakanı olarak görev yapmıştır. Musul Sorunu'nun çözüme kavuşturulduğu 1926 Ankara Antlaşması'nın imzalandığı dönemde Dışişleri Bakanı olarak Türkiye'yi temsil eden baş müzakereci kendisidir.
- D) Celal Bayar: Celal Bayar, Cumhuriyet döneminin önemli siyasetçilerinden biri olup, ilerleyen yıllarda Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı yapmıştır. Ancak Musul Sorunu'nun çözüm sürecinde baş müzakereci olarak görev almamıştır.
Bu bilgiler ışığında, Musul Sorunu'nun çözümünde Türkiye'yi temsil eden baş müzakereci Tevfik Rüştü Aras'tır.
Cevap C seçeneğidir.
