Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'ye boğazlar üzerinde hangi hak tanınmıştır?
A) Tam egemenlik
B) Sınırlı kontrol
C) Sadece ticaret gemilerine açıklık
D) Uluslararası denetim
Sevgili öğrenciler, bu soru Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye için ne anlama geldiğini anlamamızı istiyor. Bu sözleşme, Türk dış politikasının önemli başarılarından biridir ve Türkiye'nin boğazlar üzerindeki haklarını kökten değiştirmiştir.
-
Montrö Öncesi Durum: Lozan Barış Antlaşması'na göre, Türk boğazları (Çanakkale ve İstanbul Boğazları) silahsızlandırılmıştı ve geçiş rejimi uluslararası bir komisyon tarafından denetleniyordu. Bu durum, Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyor ve güvenlik endişeleri yaratıyordu. Türkiye, kendi toprakları üzerindeki bu önemli stratejik noktalarda tam kontrol sahibi değildi.
-
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Amacı ve Sonucu: Türkiye, değişen uluslararası koşulları (özellikle II. Dünya Savaşı öncesi gerginlikler) fırsat bilerek boğazlar rejiminin değiştirilmesi için uluslararası bir konferans düzenlenmesini talep etti. 1936 yılında İsviçre'nin Montrö kentinde imzalanan bu sözleşme ile Türkiye, boğazlar üzerindeki tam egemenliğini yeniden kazandı.
-
Tam Egemenlik Ne Demektir?: Montrö ile birlikte, uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve boğazların denetimi tamamen Türkiye'ye bırakıldı. Türkiye'ye boğazları askerileştirme (tahkim etme) hakkı tanındı. Bu, Türkiye'nin boğazlar üzerinde kendi güvenliği ve çıkarları doğrultusunda karar alma ve uygulama yetkisine sahip olması anlamına geliyordu. Yani, boğazlar artık bir Türk iç meselesi haline geldi ve Türkiye'nin toprak bütünlüğünün ayrılmaz bir parçası olarak kabul edildi.
-
B) Sınırlı kontrol seçeneği neden yanlıştır: Bu, Montrö öncesi Lozan dönemindeki duruma daha yakındır. Montrö, Türkiye'nin kontrolünü sınırlı olmaktan çıkarmış, tam kontrol sağlamıştır.
-
C) Sadece ticaret gemilerine açıklık seçeneği neden yanlıştır: Montrö, ticaret gemilerinin geçiş serbestisini belirli kurallar çerçevesinde korurken, savaş gemilerinin geçişini de düzenlemiştir. Ancak sözleşmenin temel kazanımı sadece bu açıklık değil, Türkiye'nin bu geçişleri yönetme yetkisidir.
-
D) Uluslararası denetim seçeneği neden yanlıştır: Montrö, tam tersine, uluslararası denetimi (Boğazlar Komisyonu) ortadan kaldırmıştır.
Bu açıklamalar ışığında, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'ye boğazlar üzerinde tanınan en temel hak, tam egemenlik hakkıdır.
Cevap A seçeneğidir.
