Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti tarihi ve uluslararası ilişkiler açısından çok önemli bir konuya, Boğazlar meselesine odaklanıyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin hangi antlaşmanın hükümlerini değiştirdiğini anlamak için, öncelikle Boğazlar'ın Türkiye için ne anlama geldiğini ve geçmişteki durumunu hatırlamamız gerekiyor.
- Boğazlar Meselesi ve Lozan Antlaşması: Birinci Dünya Savaşı sonrası imzalanan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğindeki Lozan Barış Antlaşması (1923), Boğazlar konusunda bazı kısıtlamalar getirmişti. Bu antlaşmaya göre;
- Boğazlar'ın yönetimi, Türkiye'nin de üyesi olduğu uluslararası bir Boğazlar Komisyonu'na bırakılmıştı. Bu durum, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini kısıtlıyordu.
- Boğazlar'ın her iki yakası da askerden arındırılmış (demilitarize) bölge ilan edilmişti. Bu da Türkiye'nin kendi güvenliği açısından bir zafiyet oluşturuyordu.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Amacı: Türkiye, Lozan Antlaşması'nın Boğazlar ile ilgili hükümlerinin, değişen dünya koşulları ve kendi güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda yetersiz kaldığını düşünüyordu. Özellikle İkinci Dünya Savaşı'nın ayak seslerinin duyulduğu 1930'lu yıllarda, Boğazlar'ın askerden arındırılmış olması Türkiye için büyük bir risk teşkil ediyordu. Bu nedenle Türkiye, Lozan'da kabul edilen Boğazlar rejiminin değiştirilmesi için uluslararası bir konferans toplanmasını talep etti.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Bu talepler sonucunda 1936 yılında İsviçre'nin Montrö kentinde bir konferans toplandı ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşme ile;
- Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve Boğazlar'ın yönetimi tamamen Türkiye Cumhuriyeti'ne devredildi. Bu, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini yeniden kazanması anlamına geliyordu.
- Boğazlar'ın askerden arındırılmış statüsü sona erdirildi ve Türkiye'ye Boğazlar bölgesini askerileştirme ve tahkim etme hakkı tanındı.
- Savaş ve barış zamanlarında gemilerin Boğazlar'dan geçiş rejimleri yeniden düzenlendi.
- Diğer Seçeneklerin Durumu:
- B) Sevr Antlaşması: Bu antlaşma, Birinci Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'ne dayatılan ancak hiçbir zaman yürürlüğe girmeyen ve Türk Kurtuluş Savaşı ile geçersiz kılınan bir antlaşmadır. Boğazlar konusunda çok daha ağır hükümler içerse de, fiilen uygulanmadığı için Montrö'nün değiştirdiği bir antlaşma değildir.
- C) Versay Antlaşması: Bu antlaşma, Birinci Dünya Savaşı'nı bitiren ve Almanya ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan bir antlaşmadır. Türkiye ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
- D) Berlin Antlaşması: 1878 yılında imzalanan bu antlaşma, Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Balkanlar'daki toprak düzenlemeleri ve bazı devletlerin bağımsızlıklarını konu almıştır. Boğazlar'ın statüsüyle ilgili güncel bir hükmü bulunmamaktadır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini kısıtlayan ve uluslararası bir komisyona yetki veren Lozan Antlaşması'nın Boğazlarla ilgili hükümlerini değiştirmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
