Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiil çatılarından "dönüşlü çatı" konusunu ele alacağız. Dönüşlü çatı, fiilin öznesi hem işi yapan hem de yaptığı işten etkilenen olduğunda ortaya çıkar. Yani, özne eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Genellikle fiil kök veya gövdesine "-n" veya "-l" çatı ekleri getirilerek oluşturulur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ayşe yıkandı.
- Bu cümlede fiil "yıkandı"dır.
- İşi yapan kim? Ayşe (özne).
- Yıkanma eyleminden etkilenen kim? Yine Ayşe (özne).
- Ayşe, yıkama eylemini kendi üzerinde gerçekleştirmiştir. Fiil, "yıka-" köküne "-n" eki getirilerek dönüşlü yapılmıştır.
- Bu nedenle, bu fiil dönüşlü çatılıdır.
- B) Araba yıkandı.
- Bu cümlede fiil "yıkandı"dır.
- İşi yapan kim? Araba kendi kendini yıkayamaz. İşi yapan başkasıdır (gizli bir özne).
- Yıkanma eyleminden etkilenen kim? Araba (sözde özne).
- Burada özne (araba) işi yapan değil, işten etkilenendir. Fiil, "yıka-" köküne "-n" eki getirilerek edilgen (pasif) yapılmıştır.
- Bu fiil edilgen çatılıdır.
- C) Anne yemek yaptı.
- Bu cümlede fiil "yaptı"dır.
- İşi yapan kim? Anne (özne).
- Yapma eyleminden etkilenen ne? Yemek (nesne).
- Anne, yapma eylemini kendi üzerinde değil, yemek üzerinde gerçekleştirmiştir. Fiil herhangi bir çatı eki almamıştır ve özne işi doğrudan yapmaktadır.
- Bu fiil etken çatılıdır.
- D) Çiçekler sulandı.
- Bu cümlede fiil "sulandı"dır.
- İşi yapan kim? Çiçekler kendi kendini sulayamaz. İşi yapan başkasıdır (gizli bir özne).
- Sulama eyleminden etkilenen kim? Çiçekler (sözde özne).
- Burada özne (çiçekler) işi yapan değil, işten etkilenendir. Fiil, "sula-" köküne "-n" eki getirilerek edilgen (pasif) yapılmıştır.
- Bu fiil edilgen çatılıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Ayşe'nin kendi kendini yıkaması eylemi, öznenin hem işi yapan hem de işten etkilenen olduğu dönüşlü çatıya en uygun örnektir.
Cevap A seçeneğidir.
