Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "oldurgan çatı" konusunu ele alacağız. Bir fiilin oldurgan çatılı olması, geçişsiz bir fiilin (yani nesne alamayan bir fiilin) "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür)" eklerinden birini alarak geçişli hale gelmesi ve bir eylemi başkasına yaptırma veya bir durumu başkasında oluşturma anlamı kazanması demektir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk uyudu.
- Bu cümlede fiil "uyudu" (uyumak).
- "Uyumak" fiili geçişsizdir. Yani "kimi uyudu?" veya "ne uyudu?" sorularına cevap vermez, nesne almaz.
- Bu fiil oldurganlık eki almamıştır ve geçişsiz haldedir. Dolayısıyla oldurgan çatılı değildir.
- B) Anne çocuğu uyuttu.
- Bu cümlede fiil "uyuttu" (uyutmak).
- Fiilin kökü "uyumak"tır ve bu fiil geçişsizdir (tıpkı A seçeneğindeki gibi).
- "Uyumak" fiiline "-t" eki getirilerek "uyutmak" fiili oluşturulmuştur.
- "Uyutmak" fiili artık geçişlidir. "Kimi uyuttu?" sorusuna "çocuğu" cevabını verir, yani nesne alabilir.
- Burada anne, çocuğun uyumasını sağlamış, yani eylemi başkasına yaptırmıştır (veya başkasında oluşturmuştur). Bu nedenle "uyuttu" fiili oldurgan çatılıdır.
- C) Kuş uçtu.
- Bu cümlede fiil "uçtu" (uçmak).
- "Uçmak" fiili geçişsizdir. "Kimi uçtu?", "ne uçtu?" sorularına cevap vermez, nesne almaz.
- Bu fiil oldurganlık eki almamıştır ve geçişsiz haldedir. Dolayısıyla oldurgan çatılı değildir. (Oldurgan hali "uçurmak"tır, örneğin "Pilot uçağı uçurdu.")
- D) Yağmur durdu.
- Bu cümlede fiil "durdu" (durmak).
- "Durmak" fiili geçişsizdir. "Kimi durdu?", "ne durdu?" sorularına cevap vermez, nesne almaz.
- Bu fiil oldurganlık eki almamıştır ve geçişsiz haldedir. Dolayısıyla oldurgan çatılı değildir. (Oldurgan hali "durdurmak"tır, örneğin "Şoför arabayı durdurdu.")
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, "uyumak" fiili geçişsizken, "-t" eki alarak "uyutmak" şekline dönüşmüş ve geçişli hale gelerek oldurgan çatı özelliği kazanmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
