Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiilin çatısı konusunu, özellikle de "geçişsiz fiil" kavramını anlamamız gerekiyor. Bir fiilin geçişli mi yoksa geçişsiz mi olduğunu anlamak için basit bir yöntemimiz var.
- Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Fiilden önce "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamlı oluyorsa, o fiil geçişlidir. (Neyi? Kimi? sorularına cevap verir.)
- Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiillerdir. Fiilden önce "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamsız oluyorsa, o fiil geçişsizdir. (Neyi? Kimi? sorularına cevap vermez.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk topu attı.
- Fiil: "attı"
- "Onu attı." dediğimizde anlamlı oluyor (Neyi attı? Topu attı.). Bu nedenle "atmak" fiili geçişlidir.
- B) Anne yemek pişirdi.
- Fiil: "pişirdi"
- "Onu pişirdi." dediğimizde anlamlı oluyor (Neyi pişirdi? Yemek pişirdi.). Bu nedenle "pişirmek" fiili geçişlidir.
- C) Güneş battı.
- Fiil: "battı"
- "Onu battı." dediğimizde anlamsız oluyor. (Neyi battı? Kimi battı? sorularına cevap veremiyoruz.) Bu nedenle "batmak" fiili geçişsizdir.
- D) Mektup yazıldı.
- Fiil: "yazıldı"
- Bu fiil edilgen çatılıdır. Edilgen çatılı fiillerde eylemi yapan belli değildir ve nesne almazlar. Ancak, bir fiilin geçişsiz olup olmadığını anlamak için fiilin kök veya etken halini düşünmeliyiz. "Yazmak" fiili etken halinde "Onu yazdı." şeklinde nesne alabilir (Neyi yazdı? Mektubu yazdı.). Dolayısıyla "yazmak" fiili aslında geçişlidir. "Yazıldı" fiili geçişli bir fiilden türemiş edilgen bir fiildir, kendisi nesne almasa da kökü geçişli olduğu için aradığımız geçişsiz fiil değildir.
Yukarıdaki incelemelere göre, "onu" kelimesiyle anlamsız olan ve dolayısıyla nesne alamayan fiil "battı" fiilidir.
Cevap C seçeneğidir.
