🎓 Çanakkale geçilmez kompozisyonu Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Çanakkale geçilmez kompozisyonu Test 1" sınavında karşılaşabileceğin kompozisyon yazma teknikleri, paragraf bilgisi, temel yazım ve noktalama kuralları ile fiilimsiler gibi ana konuları basitleştirilmiş bir dille özetlemektedir. Bu konuları anlayarak testteki soruları daha kolay çözebilirsin.
📌 Kompozisyon Nedir ve Bölümleri Nelerdir?
Kompozisyon, duygu, düşünce ve hayallerini belirli bir düzen içinde, dilin kurallarına uygun olarak yazılı bir şekilde ifade etme sanatıdır. İyi bir kompozisyon, okuyucuyu sıkmadan, konuyu net bir şekilde aktarmayı hedefler.
- Giriş: Konunun ilk kez tanıtıldığı, merak uyandıran ve ana fikrin ipuçlarının verildiği bölümdür. Genellikle kısa ve etkileyicidir.
- Gelişme: Ana fikrin detaylandırıldığı, örneklerle, açıklamalarla ve kanıtlarla desteklendiği bölümdür. Birden fazla paragraftan oluşabilir.
- Sonuç: Konunun bir özetinin yapıldığı, ana fikrin son kez vurgulandığı ve okuyucuda kalıcı bir etki bırakmayı amaçlayan bölümdür. Genellikle kısa ve öz bir kapanıştır.
💡 İpucu: Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri arasında mantıksal bir bağ ve akıcılık olması, kompozisyonunun bütünlüğünü sağlar.
📌 Paragraf Bilgisi
Paragraf, bir düşünce birimini ifade eden, genellikle birden fazla cümleden oluşan ve kompozisyonun yapı taşlarından biri olan bölümdür. Her paragrafın bir ana fikri bulunur.
- Ana Fikir (Konu Cümlesi): Paragrafta anlatılmak istenen temel düşüncedir. Genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır.
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan, örneklendiren veya detaylandıran cümlelerdir.
- Bütünlük ve Akıcılık: Paragraftaki cümlelerin birbiriyle anlam ve yapı bakımından uyumlu olması, konunun dağılmaması önemlidir.
⚠️ Dikkat: Bir paragrafta birden fazla ana fikir olamaz. Her paragraf tek bir ana düşünce etrafında şekillenmelidir.
📌 Yazım Kuralları
Doğru ve etkili bir iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. İşte bazı temel kurallar:
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları), unvanlar, kurum adları ve belirli tarih ve bayram adları büyük harfle başlar.
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de" ayrı (geldi de gördü), ek olan "-de" bitişik yazılır (evde kaldı). Bağlaç olan "ki" ayrı (bilirim ki), ilgi zamiri veya sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır (evdeki hesap).
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla (iki, beş yüz) ifade edilir. Ancak para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılır (5 kg, 10 TL).
- Kısaltmalar: Kurum ve kuruluş adlarının kısaltmaları büyük harfle yapılır (TDK, TBMM). Ölçü birimleri küçük harfle (cm, kg).
📝 Örnek: "Ayşe de geldi." (Bağlaç olan "de" ayrı) / "Evde kimse yoktu." (Ek olan "-de" bitişik)
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam karışıklığını önler, duraklama ve vurguları belirtir.
- Nokta (.): Cümle sonlarına, kısaltmalara ve sıra bildiren sayılardan sonra konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
- İki Nokta (:): Bir açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Bitmemiş cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerlere veya sözün devam ettiğini belirtmek için kullanılır.
💡 İpucu: Virgülün en yaygın hatalı kullanımı, özne ile yüklem arasına gereksiz yere konulmasıdır. Dikkatli ol!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyen ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Onun gülüşü beni mutlu etti."
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü."
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe", "-r...-maz", "-a...-a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılır.
- Örnek: "Gülerek içeri girdi."
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler, fiiller gibi çekimli (zaman, şahıs) olmazlar. Bu, onları çekimli fiillerden ayıran en önemli özelliktir.
