1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum fiili kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede koşuyorlar.
B) Öğrenciler dersi dikkatle dinledi.
C) Yaşlı adam yavaşça ayağa kalktı.
D) Kuşlar dallara kondu.
Bu soruda, fiillerin anlam özelliklerinden biri olan durum fiillerini bulmamız isteniyor. Öncelikle durum fiilinin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu, hali veya pozisyonu anlatan fiillerdir. Bu fiiller genellikle nesne almazlar (geçişsizdirler) ve eylemin nasıl yapıldığını, öznenin o anki halini belirtirler. Genellikle "nasıl?" sorusuna cevap verirler.
- Diğer fiil türleri ise Kılış (İş) Fiilleri (öznenin yaptığı bir eylemi, hareketi anlatır, nesne alabilir veya almayabilir) ve Oluş Fiilleri (öznenin iradesi dışında gerçekleşen, zamanla meydana gelen değişimi anlatır, örneğin büyümek, sararmak) olarak ayrılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede koşuyorlar. Buradaki fiil "koşmak"tır. Koşmak, öznenin yaptığı bir hareketi, bir eylemi anlatır. Bu bir kılış (iş) fiilidir. "Neyi koşuyorlar?" veya "Kimi koşuyorlar?" sorularına doğrudan cevap vermese de, bir eylem bildirir.
- B) Öğrenciler dersi dikkatle dinledi. Buradaki fiil "dinlemek"tir. "Dersi" kelimesi fiilin nesnesidir ("neyi dinledi?"). Nesne alabilen fiiller genellikle kılış (iş) fiilleridir.
- C) Yaşlı adam yavaşça ayağa kalktı. Buradaki fiil "kalkmak"tır. "Kalkmak", öznenin bir pozisyondan başka bir pozisyona geçişini, yani bir durum değişikliğini anlatır. "Nasıl kalktı?" sorusuna "yavaşça" cevabını verebiliriz. Bu fiil nesne almaz ve öznenin o anki halini veya durumunu ifade eder. Bu nedenle "kalkmak" bir durum fiilidir.
- D) Kuşlar dallara kondu. Buradaki fiil "konmak"tır. Konmak, kuşların yaptığı bir hareketi, bir eylemi anlatır. Bu da bir kılış (iş) fiilidir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "kalkmak" fiilinin öznenin bir durumunu anlattığını ve durum fiili tanımına uyduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
