Merhaba sevgili öğrenciler,
Mantıkta önermeler arasındaki ilişkileri incelerken, Aristoteles'in Karşıtlık Karesi (Opposition Square) bize yol gösterir. Bu kare, dört temel kategorik önerme türü arasındaki ilişkileri açıklar:
- Tümel Olumlu (A): Bütün S'ler P'dir. (Örn: Bütün araçlar elektriklidir.)
- Tümel Olumsuz (E): Hiçbir S P değildir. (Örn: Hiçbir araç elektrikli değildir.)
- Tikel Olumlu (I): Bazı S'ler P'dir. (Örn: Bazı araçlar elektriklidir.)
- Tikel Olumsuz (O): Bazı S'ler P değildir. (Örn: Bazı araçlar elektrikli değildir.)
Şimdi sorumuzdaki önermeleri inceleyelim:
- 'Bazı araçlar elektriklidir' önermesi, Tikel Olumlu (I) bir önermedir.
- 'Bazı araçlar elektrikli değildir' önermesi ise, Tikel Olumsuz (O) bir önermedir.
Karşıtlık Karesi'ne göre, Tikel Olumlu (I) ve Tikel Olumsuz (O) önermeler arasındaki ilişki Alt Karşıtlık ilişkisidir.
Peki, Alt Karşıtlık ne anlama gelir?
- Her ikisi de doğru olabilir: Gerçek hayatta hem bazı araçların elektrikli olması hem de bazı araçların elektrikli olmaması mümkündür. Örneğin, Türkiye'deki araçların bir kısmı elektrikli iken, bir kısmı benzinli veya dizeldir. Bu durumda her iki önerme de doğrudur.
- Her ikisi de yanlış olamaz: Eğer 'Bazı araçlar elektriklidir' önermesi yanlışsa, bu durumda 'Hiçbir araç elektrikli değildir' önermesi doğru olmak zorundadır. 'Hiçbir araç elektrikli değildir' doğruysa, o zaman 'Bazı araçlar elektrikli değildir' önermesi de kesinlikle doğru olmak zorundadır. Yani, I yanlışsa O doğru olmak zorundadır. Benzer şekilde, eğer 'Bazı araçlar elektrikli değildir' önermesi yanlışsa, bu durumda 'Bütün araçlar elektriklidir' önermesi doğru olmak zorundadır. 'Bütün araçlar elektriklidir' doğruysa, o zaman 'Bazı araçlar elektriklidir' önermesi de kesinlikle doğru olmak zorundadır. Yani, O yanlışsa I doğru olmak zorundadır. Kısacası, ikisi birden yanlış olamaz.
Diğer seçenekleri de kısaca hatırlayalım:
- Çelişik (Contradictory): A-O ve E-I arasındaki ilişkidir. Biri doğruysa diğeri kesinlikle yanlıştır, ikisi birden doğru veya ikisi birden yanlış olamaz.
- Karşıt (Contrary): A-E arasındaki ilişkidir. İkisi birden doğru olamaz ama ikisi birden yanlış olabilir.
- Altık (Subaltern): A-I ve E-O arasındaki ilişkidir. Tümel doğruysa tikel de doğrudur; tikel yanlışsa tümel de yanlıştır.
Bu bilgiler ışığında, 'Bazı araçlar elektriklidir' (I) ve 'Bazı araçlar elektrikli değildir' (O) önermeleri arasındaki ilişki Alt Karşıtlık ilişkisidir.
Cevap A seçeneğidir.
