9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "n-m değişimi" kuralına uygun yazılmış birden fazla kelime bulunmaktadır?
A) Pembe gömleğini giyip dolambaçlı yoldan yürüdü.
B) Teneke kutuda saklanan anbar anahtarı bulundu.
C) Cankurtaran simidi ve ambar kapısı kontrol edildi.
D) Cambaz gösterisi için geniş bir mekan seçilmişti.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçedeki önemli ses olaylarından biri olan "n-m değişimi" kuralını uygulayan kelimeleri bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kuralı hatırlayalım:
- N-M Değişimi Kuralı Nedir? Türkçede bazı kelimelerde, 'n' sesi kendisinden sonra 'b' veya 'p' sesi geldiğinde, söyleyiş kolaylığı sağlamak amacıyla 'm' sesine dönüşür. Bu durum genellikle alıntı kelimelerde veya bazı öz Türkçe kelimelerde görülür. Örneğin, "tenbel" yerine "tembel", "çenber" yerine "çember", "anbar" yerine "ambar" deriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve bu kurala uyan kelimeleri bulalım:
- A) Pembe gömleğini giyip dolambaçlı yoldan yürüdü.
- Bu cümlede "pembe" kelimesi, aslında "penbe" şeklindeyken 'n' sesi 'b' sesinin etkisiyle 'm'ye dönüşmüştür. (1. kelime)
- "Dolambaçlı" kelimesi ise, aslında "dolanbaçlı" şeklindeyken 'n' sesi 'b' sesinin etkisiyle 'm'ye dönüşmüştür. (2. kelime)
- Bu seçenekte kurala uygun yazılmış birden fazla (iki tane) kelime bulunmaktadır.
- B) Teneke kutuda saklanan anbar anahtarı bulundu.
- Bu cümlede "anbar" kelimesi, aslında "anbar" şeklindeyken 'n' sesi 'b' sesinin etkisiyle 'm'ye dönüşmüştür. (1. kelime)
- Cümledeki diğer kelimelerde ("teneke", "kutuda", "saklanan", "anahtarı", "bulundu") bu kurala uyan bir durum yoktur.
- Bu seçenekte kurala uygun yazılmış sadece bir kelime bulunmaktadır.
- C) Cankurtaran simidi ve ambar kapısı kontrol edildi.
- Bu cümlede "ambar" kelimesi, aslında "anbar" şeklindeyken 'n' sesi 'b' sesinin etkisiyle 'm'ye dönüşmüştür. (1. kelime)
- "Cankurtaran" kelimesinde 'n' sesinden sonra 'k' sesi geldiği için bu kural uygulanmaz. Diğer kelimelerde de ("simidi", "kapısı", "kontrol", "edildi") kurala uyan bir durum yoktur.
- Bu seçenekte kurala uygun yazılmış sadece bir kelime bulunmaktadır.
- D) Cambaz gösterisi için geniş bir mekan seçilmişti.
- Bu cümlede "cambaz" kelimesi, aslında "canbaz" şeklindeyken 'n' sesi 'b' sesinin etkisiyle 'm'ye dönüşmüştür. (1. kelime)
- Cümledeki diğer kelimelerde ("gösterisi", "için", "geniş", "bir", "mekan", "seçilmişti") bu kurala uyan bir durum yoktur.
- Bu seçenekte kurala uygun yazılmış sadece bir kelime bulunmaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "n-m değişimi" kuralına uygun yazılmış birden fazla kelimenin bulunduğu tek seçeneğin A seçeneği olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
