Bir okulun yönetmeliğinde "Öğrenciler okul kütüphanesinden haftada en az bir kitap alıp okumalıdır." maddesi yer almaktadır. Ancak öğretmenler bu kuralı uygulamadığı için öğrenciler kütüphaneden kitap almamaktadır. Posner'a göre bu durumda hangi program türü işlevsel değildir?
A) Resmi program
B) İşlevsel program
C) Örtük program
D) Operasyonel program
E) Değerlendirme programı
Bu soruyu doğru bir şekilde yanıtlamak için Posner'ın müfredat (program) türlerini ve özellikle "Resmi Program" ile "İşlevsel Program" arasındaki temel farkı anlamamız gerekmektedir.
- Resmi Program (Official/Written Curriculum): Bu, okulun yazılı belgelerinde (yönetmelikler, ders kitapları, müfredat programları, okul kuralları vb.) açıkça belirtilen, planlanan ve hedeflenen programdır. Okulun neyi öğretmeyi veya hangi kuralları uygulamayı amaçladığını gösterir. Sorudaki "Öğrenciler okul kütüphanesinden haftada en az bir kitap alıp okumalıdır." maddesi, okul yönetmeliğinde yer aldığı için doğrudan resmi programın bir parçasıdır. Bu programın işlevi, belirli bir davranışı veya öğrenmeyi yönlendirmektir.
- İşlevsel Program (Enacted/Operational/Implemented Curriculum): Bu, resmi programın sınıfta veya okul ortamında öğretmenler ve öğrenciler tarafından *gerçekte nasıl uygulandığıdır*. Yani, yazılı olanın hayata geçirilmiş halidir. Diğer bir deyişle, planlanan programın uygulamadaki karşılığıdır. Operasyonel program da işlevsel program ile eş anlamlıdır.
- Örtük Program (Hidden/Implicit Curriculum): Okul ortamında öğrencilerin farkında olmadan öğrendikleri değerler, tutumlar, inançlar ve davranışlardır. Yazılı olmayan kurallar, okul kültürü veya öğretmenlerin ve yöneticilerin davranışları aracılığıyla aktarılır.
- Değerlendirme Programı: Öğrencilerin öğrenme hedeflerine ne kadar ulaştığını ölçmek için kullanılan yöntemler ve süreçlerdir.
Şimdi sorudaki durumu analiz edelim:
- Okul yönetmeliğinde bir kural var: "Öğrenciler okul kütüphanesinden haftada en az bir kitap alıp okumalıdır." Bu, okulun yazılı bir direktifi ve beklentisidir, yani Resmi Programın bir parçasıdır. Bu kuralın amacı, öğrencilerin kitap okuma alışkanlığı kazanmasını sağlamaktır.
- Ancak, "öğretmenler bu kuralı uygulamadığı için öğrenciler kütüphaneden kitap almamaktadır." Bu durum, resmi programda yer alan kuralın *gerçekte hayata geçirilmediğini*, yani İşlevsel Programın (uygulamanın) gerçekleşmediğini göstermektedir.
Soru, "hangi program türü işlevsel değildir?" diye soruyor. Burada "işlevsel değildir" ifadesi, "amacına ulaşamıyor", "çalışmıyor" veya "beklenen etkiyi yaratmıyor" anlamında kullanılmıştır.
- Resmi Program (yazılı kural) mevcuttur. Ancak, öğretmenler bu kuralı uygulamadığı için, bu kuralın asıl işlevi olan öğrencileri kitap almaya yönlendirme görevi yerine getirilememektedir. Bir kuralın veya planın "işlevsel" olabilmesi için sadece var olması yeterli değildir; aynı zamanda amacına uygun olarak uygulanması ve beklenen sonucu doğurması gerekir. Bu durumda, resmi programda yer alan kural, amacına ulaşamadığı, yani öğrencilerin kitap almasını sağlayamadığı için *işlevsel değildir*. Kural kağıt üzerinde kalmış, etkinliğini yitirmiştir.
- İşlevsel Program (uygulama) ise hiç gerçekleşmediği için, bu program türü de elbette "işlevsel değildir". Ancak, sorunun kökeninde yatan ve asıl işlevini yerine getiremeyen, yani bir eylemi yönlendirme görevini yapamayan, var olan ancak etkisiz kalan program türü Resmi Programdır. İşlevsel programın gerçekleşmemesi, Resmi Programın işlevsizliğinin bir sonucudur. Resmi program, bir rehber veya yönerge olarak işlev görmelidir; eğer bu rehberlik işlevi yerine getirilemiyorsa, resmi program işlevsel değildir.
Bu tür durumlarda, yazılı olan bir kuralın veya planın (Resmi Program) uygulanmaması, o kuralın/planın kendi amacını gerçekleştiremediği ve dolayısıyla "işlevsel olmadığı" şeklinde yorumlanır. Resmi program, bir eylemi başlatma ve yönlendirme işlevini yerine getiremediği için bu durumda işlevsel değildir.
Cevap A seçeneğidir.
