Merhaba sevgili öğrenciler,
Bir sözcüğün yapısını incelerken, o sözcüğün kökünü, aldığı ekleri ve bu eklerin sözcüğün anlamını veya türünü nasıl değiştirdiğini anlamamız gerekir. Şimdi "Gözlük" sözcüğünün yapısını adım adım inceleyelim:
- Öncelikle sözcüğün kökünü bulalım. "Gözlük" sözcüğünün kökü "göz"dür. "Göz", vücudumuzdaki görme organının adıdır ve tek başına anlamlı bir kelimedir.
- "Göz" köküne "-lük" eki gelmiştir. Bu ek, Türkçede isimden isim yapan bir yapım ekidir. Yani, bir isme gelerek o isimle ilgili bir araç, yer, meslek veya durum bildiren yeni bir isim türetir.
- Örneğin: "kömür" (isim) + "-lük" = "kömürlük" (kömür konulan yer), "kalem" (isim) + "-lik" = "kalemlik" (kalem konulan araç).
- "Göz" (görme organı) + "-lük" eki birleşerek "gözlük" (görme bozukluğunu düzeltmek için kullanılan araç) sözcüğünü oluşturmuştur. Burada "-lük" eki, "göz" kelimesine gelerek tamamen yeni bir anlamda, yeni bir kelime türetmiştir.
- Türkçede bir sözcük, köküne yapım eki alarak yeni bir anlam kazandığında veya tür değiştirdiğinde "türemiş" yapılı bir sözcük olur.
- Seçenekleri inceleyelim:
- A) Basit: Yapım eki almamış, sadece çekim eki almış veya hiç ek almamış sözcüklerdir. "Gözlük" yapım eki aldığı için basit değildir.
- B) Türemiş: Köküne en az bir yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış veya tür değiştirmiş sözcüklerdir. "Göz" köküne "-lük" yapım eki gelerek "gözlük" sözcüğü türediği için bu tanıma uyar.
- C) Birleşik: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlamda tek bir sözcük oluşturmasıdır (örneğin: "gecekondu", "mirasyedi"). "Gözlük" tek bir kök ve bir ekten oluştuğu için birleşik değildir.
- D) Fiilimsi: Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir (örneğin: "gelen", "okumak", "koşarak"). "Gözlük" bir fiilden türemediği için fiilimsi değildir.
Bu açıklamalara göre, "Gözlük" sözcüğü "göz" köküne "-lük" yapım eki alarak türemiş bir kelimedir.
Cevap B seçeneğidir.
