Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, fiillerin anlam ve zaman özelliklerini belirten kiplerden biri olan "dilek (tasarlama) kipi"ni bulmamız isteniyor. Dilek kipleri, bir eylemin gerçekleşmesini bir dileğe, şarta, isteğe veya gerekliliğe bağlayan kiplerdir. Türkçede başlıca dilek (tasarlama) kipleri şunlardır:
- İstek Kipi: Fiile "-e, -a" ekleri gelerek yapılır. Bir isteği, dileği veya öneriyi ifade eder. (Örnek: geleyim, gidelim)
- Gereklilik Kipi: Fiile "-meli, -malı" ekleri gelerek yapılır. Bir eylemin yapılmasının gerekli olduğunu bildirir. (Örnek: gelmeliyim, gitmelisin)
- Şart Kipi: Fiile "-se, -sa" ekleri gelerek yapılır. Bir eylemin gerçekleşmesini bir şarta bağlar. (Örnek: gelsem, gitsen)
- Emir Kipi: Fiile özel bir ek gelmez, şahıs ekleriyle çekimlenir ve bir eylemin yapılmasını emreder. (Örnek: gel, git)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi kipin kullanıldığını belirleyelim:
- A) Yarın okula gideceğim. Bu cümledeki "gideceğim" fiili, "-ecek/-acak" eki almıştır. Bu ek, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini bildiren gelecek zaman kipidir. Gelecek zaman kipi, haber kiplerinden biridir ve dilek (tasarlama) kipi değildir.
- B) Akşam yemeğini yedik. Bu cümledeki "yedik" fiili, "-di" eki almıştır. Bu ek, eylemin geçmişte tamamlandığını bildiren görülen geçmiş zaman kipidir. Görülen geçmiş zaman kipi de haber kiplerinden biridir ve dilek (tasarlama) kipi değildir.
- C) Hafta sonu sinemaya gidelim. Bu cümledeki "gidelim" fiili, "-e/-a" (burada "-el" şeklinde kaynaşmıştır) eki almıştır. Bu ek, bir isteği, dileği veya öneriyi ifade eden istek kipidir. İstek kipi, yukarıda da belirttiğimiz gibi, dilek (tasarlama) kipleri arasında yer alır. Bu nedenle doğru cevabımız bu seçenektir.
- D) Dün çok yağmur yağdı. Bu cümledeki "yağdı" fiili, "-dı" eki almıştır. Bu ek, eylemin geçmişte tamamlandığını bildiren görülen geçmiş zaman kipidir. Bu da haber kiplerinden biridir ve dilek (tasarlama) kipi değildir.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "gidelim" fiili, bir isteği ifade eden istek kipiyle çekimlenmiştir ve istek kipi de dilek (tasarlama) kiplerinden biridir.
Cevap C seçeneğidir.
