Sevgili öğrenciler, bu soruda dönüşlü fiillerin ne anlama geldiğini ve verilen seçeneklerden hangisinin bu tanıma uymadığını bulacağız. Öncelikle dönüşlü fiilin tanımını hatırlayalım:
- Dönüşlü fiiller, işin özne tarafından yapıldığını ve sonucunun yine özneye döndüğünü gösteren fiillerdir. Yani, işi yapan da işten etkilenen de aynı kişidir (öznedir). Türkçede fiillere genellikle "-n" veya "-l" ekleri getirilerek dönüşlülük anlamı kazandırılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) süslenmek: "Süslemek" fiili başkasını süslemek anlamına gelirken, "süslenmek" fiili kişinin kendini süslemesi, yani işi yapanın da işten etkilenenin de özne olması durumunu ifade eder. Örneğin, "Ayşe süslendi." cümlesinde süsleme işini Ayşe yapar ve Ayşe'nin kendisi süslenir. Bu bir dönüşlü fiildir.
- B) hazırlanmak: "Hazırlamak" fiili başkasını veya bir şeyi hazırlamak anlamına gelirken, "hazırlanmak" fiili kişinin kendini veya bir şeye karşı kendini hazır etmesi, yani işi yapanın da işten etkilenenin de özne olması durumunu ifade eder. Örneğin, "Öğrenciler sınava hazırlandı." cümlesinde hazırlık işini öğrenciler yapar ve öğrenciler kendileri hazırlanır. Bu bir dönüşlü fiildir.
- C) okunmak: "Okumak" fiili bir şeyi okumak anlamına gelir. "Okunmak" fiili ise "okuma" işinin başkası tarafından yapıldığını ve okunan şeyin (nesnenin) bu işten etkilendiğini gösterir. Örneğin, "Kitap okundu." cümlesinde kitabı okuyan belli değildir (veya başkasıdır), kitap kendi kendini okumaz. Burada işi yapan özne değil, işten etkilenen nesne özne konumuna geçmiştir. Bu fiil, dönüşlü değil, edilgen (pasif) bir fiildir. İş özneye dönmez, özne işten etkilenir.
- D) yıkanmak: "Yıkamak" fiili başkasını veya bir şeyi yıkamak anlamına gelirken, "yıkanmak" fiili kişinin kendini yıkaması, yani işi yapanın da işten etkilenenin de özne olması durumunu ifade eder. Örneğin, "Çocuk yıkandı." cümlesinde yıkama işini çocuk yapar ve çocuk kendi kendini yıkar. Bu bir dönüşlü fiildir.
Görüldüğü gibi, "okunmak" fiili diğerlerinden farklı olarak işin özneye döndüğünü değil, işin başkası tarafından yapıldığını ve öznenin bu işten etkilendiğini gösterir. Bu nedenle dönüşlü fiil değildir.
Cevap C seçeneğidir.
