Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi edilgen çatılıdır?
A) Müdür öğrencileri çağırdı.
B) Yağmur yağdı.
C) Sınav sonuçları açıklandı.
D) Arkadaşım bana hediye verdi.
Bu soruda, yüklemi edilgen çatılı olan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "edilgen çatı" ne demek, onu hatırlayalım:
- Edilgen çatılı fiillerde, işi yapan (gerçek özne) belli değildir veya önemli değildir. İşten etkilenen varlık ya da durum, sözde özne görevini üstlenir.
- Edilgen çatılı fiiller genellikle fiil kök veya gövdesine "-l-" veya "-n-" eklerinden birinin getirilmesiyle oluşur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Müdür öğrencileri çağırdı. Bu cümlede yüklem "çağırdı" fiilidir. Çağırma işini yapan "Müdür"dür. Müdür, işi yapan gerçek öznedir. Fiil, edilgenlik ekleri olan "-l-" veya "-n-" eklerini almamıştır. Bu nedenle bu cümle etken çatılıdır.
- B) Yağmur yağdı. Bu cümlede yüklem "yağdı" fiilidir. Yağma işini yapan "Yağmur"dur. Yağmur, işi yapan gerçek öznedir. Fiil, edilgenlik ekleri olan "-l-" veya "-n-" eklerini almamıştır. Bu nedenle bu cümle de etken çatılıdır.
- C) Sınav sonuçları açıklandı. Bu cümlede yüklem "açıklandı" fiilidir. Açıklanma işini yapan kimdir? Cümlede belirtilmemiştir. Sınav sonuçları kendi kendine açıklanamaz, başkası (örneğin öğretmenler, okul yönetimi) tarafından açıklanır. "Açıkla-" fiil köküne "-n-" eki gelerek "açıklan-" şeklini almıştır. "Sınav sonuçları" işi yapan değil, işten etkilenen (sözde özne) durumundadır. Bu nedenle bu cümle edilgen çatılıdır.
- D) Arkadaşım bana hediye verdi. Bu cümlede yüklem "verdi" fiilidir. Verme işini yapan "Arkadaşım"dır. Arkadaşım, işi yapan gerçek öznedir. Fiil, edilgenlik ekleri olan "-l-" veya "-n-" eklerini almamıştır. Bu nedenle bu cümle de etken çatılıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, yüklemi edilgen çatılı olan cümlenin C seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
