Etken ve edilgen fiil arasındaki fark Test 1

Hangi cümlede etken fiil kullanılmıştır?

A) Cam kırıldı.
B) Masa temizlendi.
C) Çiçekler sulandı.
D) Anne yemek yaptı.

Sevgili öğrenciler,

Bu soruda etken fiilin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl ayırt edileceğini adım adım inceleyelim. Fiillerin çatı özelliklerinden biri olan etkenlik, eylemi gerçekleştiren öznenin cümlede açıkça belirtildiği veya anlaşıldığı durumlarda karşımıza çıkar.

• Etken Fiil Nedir?

  Etken fiil, eylemi gerçekleştiren (yapan) öznenin belli olduğu fiildir. Yani, cümlede "kim?" veya "ne?" sorusunu sorduğumuzda eylemi yapanı net bir şekilde bulabiliyorsak, o fiil etkendir. Etken fiillerde genellikle fiil köküne doğrudan zaman ve kişi ekleri gelir, edilgenlik ekleri (-n, -l) bulunmaz.

• Edilgen Fiil Nedir?

  Edilgen fiil ise, eylemden etkilenen varlığın özne konumunda olduğu, eylemi gerçekleştiren gerçek öznenin ise belli olmadığı veya "başkası tarafından" anlamının olduğu fiildir. Edilgen fiiller, fiil kök veya gövdelerine "-n" veya "-l" ekleri getirilerek oluşturulur.

• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Cam kırıldı.

  Buradaki fiil "kırıldı"dır. "Kırılma" eylemini kimin yaptığı belli değildir. Cam, bu eylemden etkilenen varlıktır. Fiil kökü "kır-" iken, "-ıl" eki alarak edilgenleşmiştir. (Cam kendi kendine kırılmaz, birisi tarafından kırılır.) Bu nedenle edilgen fiildir.

• B) Masa temizlendi.

  Buradaki fiil "temizlendi"dir. "Temizleme" eylemini kimin yaptığı belli değildir. Masa, temizlenme eyleminden etkilenen varlıktır. Fiil kökü "temizle-" iken, "-n" eki alarak edilgenleşmiştir. (Masa kendi kendini temizlemez, birisi tarafından temizlenir.) Bu nedenle edilgen fiildir.

• C) Çiçekler sulandı.

  Buradaki fiil "sulandı"dır. "Sulama" eylemini kimin yaptığı belli değildir. Çiçekler, sulanma eyleminden etkilenen varlıktır. Fiil kökü "sula-" iken, "-n" eki alarak edilgenleşmiştir. (Çiçekler kendi kendini sulamaz, birisi tarafından sulanır.) Bu nedenle edilgen fiildir.

• D) Anne yemek yaptı.

  Buradaki fiil "yaptı"dır. "Yapma" eylemini gerçekleştiren kişi açıkça bellidir: "Anne". Anne, yapma eylemini bizzat gerçekleştiren öznedir. Fiil kökü "yap-" olup herhangi bir edilgenlik eki almamıştır. Bu nedenle etken fiildir.

Gördüğünüz gibi, D seçeneğindeki "yaptı" fiili, eylemi gerçekleştiren özneyi net bir şekilde gösterdiği için etken bir fiildir.

Cevap D seçeneğidir.