Hangi cümledeki fiil, nesnesine göre geçişli çatılıdır?
A) Kuşlar dallarda ötüyor.
B) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
C) Kitabı dün akşam okudum.
D) Yağmur sabaha kadar yağdı.
E) Çocuk uykuya daldı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, fiilin nesnesine göre geçişli çatılı olduğu cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "geçişli fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Geçişli fiil, doğrudan bir nesne alabilen fiildir. Yani, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verebilen ya da başına "onu" kelimesi getirilebilen fiillerdir.
- Geçişsiz fiil ise, doğrudan bir nesne alamayan, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap veremeyen fiillerdir. Bu fiillerin başına "onu" kelimesi getirilemez.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kuşlar dallarda ötüyor.
- Fiil: "ötüyor".
- "Neyi ötüyor?" veya "Kimi ötüyor?" sorularına cevap veremiyoruz.
- Başına "onu" kelimesini getirelim: "Onu ötüyor." Anlamsız oluyor.
- Bu fiil geçişsizdir.
- B) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Fiil: "başarılı oldu".
- "Neyi başarılı oldu?" veya "Kimi başarılı oldu?" sorularına cevap veremiyoruz.
- Başına "onu" kelimesini getirelim: "Onu başarılı oldu." Anlamsız oluyor.
- Bu fiil geçişsizdir.
- C) Kitabı dün akşam okudum.
- Fiil: "okudum".
- "Neyi okudum?" sorusuna "Kitabı" cevabını alıyoruz. (Burada "kitabı" kelimesi belirtme hal eki (-ı) alarak nesne görevindedir.)
- Başına "onu" kelimesini getirelim: "Onu okudum." Anlamlı oluyor.
- Bu fiil geçişlidir.
- D) Yağmur sabaha kadar yağdı.
- Fiil: "yağdı".
- "Neyi yağdı?" veya "Kimi yağdı?" sorularına cevap veremiyoruz.
- Başına "onu" kelimesini getirelim: "Onu yağdı." Anlamsız oluyor.
- Bu fiil geçişsizdir.
- E) Çocuk uykuya daldı.
- Fiil: "daldı".
- "Neyi daldı?" veya "Kimi daldı?" sorularına cevap veremiyoruz. ("Neye daldı?" sorusuna "uykuya" cevabı dolaylı tümleçtir, nesne değildir.)
- Başına "onu" kelimesini getirelim: "Onu daldı." Anlamsız oluyor.
- Bu fiil geçişsizdir.
Gördüğümüz gibi, sadece C seçeneğindeki "okudum" fiili bir nesne alabilmekte ve "onu" kelimesiyle kullanılabilmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
