Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, dönüşlü çatılıdır?
Bugünkü sorumuz, fiil çatılarından dönüşlü çatı konusunu anlamamızı gerektiriyor. Dönüşlü çatılı fiiller, eylemi yapan öznenin, yaptığı eylemden yine kendisinin etkilendiğini gösterir. Yani, özne hem işi yapan hem de işten etkilenen konumundadır. Bu tür fiiller genellikle fiil köküne veya gövdesine -n veya -l eklerinden birini alarak oluşur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Buradaki fiil "tırmandı" (tırmanmak). Çocuk, tırmanma eylemini yapıyor ve bu eylem ağaca yöneliktir. Eylemden doğrudan kendisi etkilenmiyor, eylem başkasına (ağaca) yöneliyor. Bu fiil etken çatılıdır.
Buradaki fiil "giydi" (giymek). Ayşe, giyme eylemini yapıyor ve bu eylem elbiseye yöneliktir. Eylemden doğrudan kendisi etkilenmiyor, eylem başkasına (elbiseye) yöneliyor. Bu fiil de etken çatılıdır.
Buradaki fiil "hazırlandı" (hazırlanmak). Ali, kendini sınava hazırlama eylemini yapıyor ve bu eylemden yine kendisi etkileniyor. Yani Ali, hem hazırlayan hem de hazırlanan konumundadır. Fiil, "hazırla-" fiil köküne "-n" eki alarak oluşmuştur ("hazırla-n-dı"). Bu fiil dönüşlü çatılıdır.
Buradaki fiil "kapandı" (kapanmak). Bu fiil "-n" eki almıştır. Ancak, kapı cansız bir varlıktır ve kendi iradesiyle bir eylemi yapıp kendinden etkilenemez. Kapı, bir başkası tarafından kapatılma eylemine maruz kalmıştır (edilgenlik) ya da bir durum değişikliği yaşamıştır (oluş fiili). Bu fiil edilgen çatılıdır (veya oluş fiili olarak da değerlendirilebilir), dönüşlü değildir. Dönüşlü çatıda öznenin eylemi bilinçli olarak yapıp kendinden etkilenmesi gerekir.
Buradaki fiil "yazdı" (yazmak). Öğretmen, yazma eylemini yapıyor ve bu eylem tahtaya yöneliktir. Eylemden doğrudan kendisi etkilenmiyor, eylem başkasına (tahtaya) yöneliyor. Bu fiil de etken çatılıdır.
Bu durumda, öznenin yaptığı işten kendisinin etkilendiği ve fiilin dönüşlülük eki aldığı tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
