Hangi cümledeki fiil, işteş çatılıdır?
A) İki arkadaş okulda buluştu.
B) Çocuk yatağına uzandı.
C) Anne yemeği pişirdi.
D) Kuş yuva yaptı.
E) Öğrenci ders çalıştı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "işteş çatı" konusunu ele alacağız. İşteş çatılı fiiller, bir eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı olarak veya birlikte yapıldığını gösteren fiillerdir. Genellikle fiil kök veya gövdesine '-ş, -ış, -iş, -uş, -üş' ekleri getirilerek oluşturulurlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İki arkadaş okulda buluştu.
- Bu cümledeki fiil "buluştu" kelimesidir.
- "Buluşmak" fiili, "bul-" fiil köküne "-uş" ekinin gelmesiyle oluşmuştur.
- "İki arkadaşın buluşması", bu eylemin karşılıklı olarak yapıldığını gösterir. Bir kişi diğerini bulur, diğeri de onu bulur; yani eylem iki yönlüdür.
- Bu nedenle, "buluşmak" fiili işteş çatılıdır.
- B) Çocuk yatağına uzandı.
- Bu cümledeki fiil "uzandı" kelimesidir.
- "Uzanmak" fiilinde işteşlik eki olan "-ş" (veya türevleri) bulunmamaktadır.
- Eylem, çocuğun tek başına yaptığı bir harekettir, karşılıklı veya birlikte yapılma anlamı taşımaz.
- Bu fiil işteş çatılı değildir.
- C) Anne yemeği pişirdi.
- Bu cümledeki fiil "pişirdi" kelimesidir.
- "Pişirmek" fiilinde işteşlik eki olan "-ş" (veya türevleri) bulunmamaktadır.
- Eylem, annenin tek başına yaptığı bir iştir, karşılıklı veya birlikte yapılma anlamı taşımaz.
- Bu fiil işteş çatılı değildir.
- D) Kuş yuva yaptı.
- Bu cümledeki fiil "yaptı" kelimesidir.
- "Yapmak" fiilinde işteşlik eki olan "-ş" (veya türevleri) bulunmamaktadır.
- Eylem, kuşun tek başına yaptığı bir iştir, karşılıklı veya birlikte yapılma anlamı taşımaz.
- Bu fiil işteş çatılı değildir.
- E) Öğrenci ders çalıştı.
- Bu cümledeki fiil "çalıştı" kelimesidir.
- "Çalışmak" fiilinde işteşlik eki olan "-ş" (veya türevleri) bulunmamaktadır.
- Eylem, öğrencinin tek başına yaptığı bir iştir, karşılıklı veya birlikte yapılma anlamı taşımaz.
- Bu fiil işteş çatılı değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece "buluştu" fiilinin işteşlik eki aldığını ve eylemin karşılıklı yapıldığını ifade ettiğini görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
