Fiilde çatı TYT Test 1

Hangi cümledeki fiil, ettirgen çatılıdır?

A) Öğrenci sınavı kazandı.
B) Müdür öğretmene rapor yazdırdı.
C) Çocuk top oynadı.
D) Kuş öttü.
E) Yağmur durdu.

Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "ettirgen çatı" konusunu inceleyeceğiz. Ettirgen çatılı fiiller, bir işi başkasına yaptırma veya bir eylemin başkası tarafından yapılmasını sağlama anlamı taşıyan fiillerdir. Genellikle fiil kök veya gövdelerine "-t, -r, -dır/-dir/-dur/-dür, -ır/-ir/-ur/-ür" gibi ekler getirilerek oluşturulur. Bu ekler sayesinde, fiili yapan kişi değişir; özne artık işi yapan değil, işi başkasına yaptıran konumuna gelir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Öğrenci sınavı kazandı.

  Buradaki fiil "kazandı"dır. Kazanma eylemini öğrencinin kendisi yapmıştır. Yani özne (öğrenci) işi kendisi gerçekleştirmiştir. Fiil, ettirgenlik eki almamıştır ve başkasına yaptırma anlamı taşımaz. Bu fiil ettirgen çatılı değildir.

• B) Müdür öğretmene rapor yazdırdı.

  Buradaki fiil "yazdırdı"dır. Fiilin kökü "yazmak"tır. "Yazmak" fiili, bir kişinin kendisinin yazma eylemini ifade eder. Ancak bu cümlede "yazmak" fiiline "-dır" eki getirilerek "yazdırmak" fiili oluşturulmuştur. Müdür, raporu kendisi yazmamış, bu işi (yazma eylemini) öğretmene yaptırmıştır. Yani, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı vardır. Bu nedenle bu fiil ettirgen çatılıdır.

• C) Çocuk top oynadı.

  Buradaki fiil "oynadı"dır. Oynama eylemini çocuğun kendisi yapmıştır. Özne (çocuk) işi kendisi gerçekleştirmiştir. Fiil, ettirgenlik eki almamıştır ve başkasına yaptırma anlamı taşımaz. Bu fiil ettirgen çatılı değildir.

• D) Kuş öttü.

  Buradaki fiil "öttü"dür. Ötme eylemini kuşun kendisi yapmıştır. Özne (kuş) işi kendisi gerçekleştirmiştir. Fiil, ettirgenlik eki almamıştır ve başkasına yaptırma anlamı taşımaz. Bu fiil ettirgen çatılı değildir.

• E) Yağmur durdu.

  Buradaki fiil "durdu"dur. Durma eylemini yağmurun kendisi yapmıştır. Özne (yağmur) işi kendisi gerçekleştirmiştir. Fiil, ettirgenlik eki almamıştır ve başkasına yaptırma anlamı taşımaz. Bu fiil ettirgen çatılı değildir.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, "Müdür öğretmene rapor yazdırdı." cümlesindeki "yazdırdı" fiili, müdürün yazma eylemini başkasına (öğretmene) yaptırdığını gösterir ve bu nedenle ettirgen çatılıdır.

Cevap B seçeneğidir.