Bir kimya öğretmeni öğrencilerine "Kimya her yerde" konusunu anlatırken aşağıdaki örnekleri veriyor:
I. Solunum olayında oksijen alınıp karbondioksit verilmesi
II. Fotosentezde karbondioksit ve suyun glikoza dönüşmesi
III. Sindirimde besinlerin daha küçük moleküllere parçalanması
IV. Kaslarda laktik asit birikmesi sonucu yorgunluk hissedilmesi
Bu örneklerden hangileri kimyasal değişime örnektir?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I, II ve III
D) I, II, III ve IV
Sevgili öğrenciler, kimya hayatımızın her anında, çevremizde ve vücudumuzda gerçekleşen sayısız olayın temelini oluşturur. "Kimya her yerde" derken tam da bunu kastediyoruz! Bu soruda verilen örnekler de kimyasal değişimlerin günlük yaşamımızdaki ve biyolojik süreçlerimizdeki önemini vurguluyor. Bir olayın kimyasal değişim olup olmadığını anlamak için, o olay sonucunda yeni maddelerin oluşup oluşmadığına bakmalıyız. Eğer başlangıçtaki maddelerden farklı kimyasal özelliklere sahip yeni maddeler oluşuyorsa, bu bir kimyasal değişimdir.
Şimdi verilen örnekleri tek tek inceleyelim:
- I. Solunum olayında oksijen alınıp karbondioksit verilmesi: Bu süreçte vücudumuz, besinleri (genellikle glikoz, $C_6H_{12}O_6$) oksijen ($O_2$) ile yakarak enerji üretir. Bu yanma sonucunda karbondioksit ($CO_2$) ve su ($H_2O$) gibi tamamen yeni maddeler oluşur. Glikoz ve oksijenin kimyasal yapısı değişerek karbondioksit ve suya dönüşür. Bu, açıkça bir kimyasal değişimdir.
- II. Fotosentezde karbondioksit ve suyun glikoza dönüşmesi: Bitkiler, güneş ışığı enerjisini kullanarak karbondioksit ($CO_2$) ve suyu ($H_2O$) birleştirir ve glikoz ($C_6H_{12}O_6$) ile oksijen ($O_2$) üretir. Bu süreçte karbondioksit ve suyun kimyasal bağları kırılır, yeni bağlar oluşarak glikoz ve oksijen gibi farklı maddeler meydana gelir. Bu da bir kimyasal değişimdir.
- III. Sindirimde besinlerin daha küçük moleküllere parçalanması: Yediğimiz büyük ve karmaşık besin molekülleri (proteinler, karbonhidratlar, yağlar), sindirim sistemimizde enzimler yardımıyla daha küçük ve basit moleküllere (amino asitler, glikoz, yağ asitleri vb.) ayrılır. Bu parçalanma sırasında moleküllerin kimyasal yapısı değişir, yeni ve daha basit yapılı maddeler oluşur. Örneğin, nişasta glikoza dönüşür. Bu da bir kimyasal değişimdir.
- IV. Kaslarda laktik asit birikmesi sonucu yorgunluk hissedilmesi: Yoğun egzersiz sırasında kaslarımız yeterli oksijen alamadığında, glikozu ($C_6H_{12}O_6$) oksijensiz solunum yoluyla laktik aside ($C_3H_6O_3$) dönüştürür. Bu süreçte glikozun kimyasal yapısı değişerek laktik asit gibi yeni bir madde oluşur. Bu da bir kimyasal değişimdir.
Gördüğünüz gibi, verilen tüm örneklerde başlangıçtaki maddelerin kimyasal yapısı değişmekte ve yeni maddeler oluşmaktadır. Bu nedenle, bu olayların hepsi kimyasal değişime örnektir.
Cevap D seçeneğidir.
