Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki önemli eklerden biri olan "belirtme hali eki"ni (diğer adıyla yükleme hali eki) tanımamız ve hangi cümlede kullanılmadığını bulmamız isteniyor. Haydi, bu eki ve işlevini adım adım inceleyelim:
- Belirtme Hali Eki Nedir?
- Türkçede isimlere gelerek onları cümlenin doğrudan nesnesi (belirtili nesnesi) yapan ektir.
- Ekin biçimleri, ünlü uyumuna ve kelimenin son harfine göre -ı, -i, -u, -ü şekillerini alabilir. Eğer kelime ünlü ile bitiyorsa araya -y kaynaştırma harfi girebilir (örneğin: kapı-y-ı). Eğer kelime sert ünsüzle bitiyorsa ve ek ünlü ile başlıyorsa sert ünsüz yumuşayabilir (örneğin: kitap-ı > kitabı).
- Bu ek, fiilin doğrudan etkilediği şeyi veya kişiyi gösterir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Topu attı.
- Burada "attı" fiili, "neyi attı?" sorusunu sorduğumuzda "topu" cevabını verir.
- "Top" kelimesine -u eki gelmiştir. Bu ek, "top" kelimesini belirtili nesne yapmıştır. Dolayısıyla belirtme hali eki kullanılmıştır.
- B) Kapıyı kapattı.
- Burada "kapattı" fiili, "neyi kapattı?" sorusunu sorduğumuzda "kapıyı" cevabını verir.
- "Kapı" kelimesine -yı eki gelmiştir (y kaynaştırma harfi ile birlikte). Bu ek, "kapı" kelimesini belirtili nesne yapmıştır. Dolayısıyla belirtme hali eki kullanılmıştır.
- C) Bahçede koştu.
- Burada "koştu" fiili, "neyi koştu?" veya "kimi koştu?" sorularına cevap vermez.
- "Bahçe" kelimesine gelen -de eki, "nerede koştu?" sorusuna cevap verir. Bu ek, ismin "bulunma hali" ekidir (yer bildirir).
- Bu cümlede belirtme hali eki kullanılmamıştır.
- D) Mektubu okudu.
- Burada "okudu" fiili, "neyi okudu?" sorusunu sorduğumuzda "mektubu" cevabını verir.
- "Mektup" kelimesine -u eki gelmiştir (p-b değişimi ile birlikte). Bu ek, "mektup" kelimesini belirtili nesne yapmıştır. Dolayısıyla belirtme hali eki kullanılmıştır.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "Bahçede" kelimesinde belirtme hali eki değil, bulunma hali eki (-de) kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise belirtme hali eki (-ı, -i, -u, -ü) kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
