9. "Geceleyin bir ses uyandırdı beni." cümlesinde hangi ses olayları bulunmaktadır?
A) Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi
B) Ünsüz yumuşaması - Ünlü düşmesi
C) Ünlü düşmesi - Ünlü türemesi
D) Ünsüz benzeşmesi - Ünsüz yumuşaması
Bu soruyu çözmek için öncelikle cümledeki kelimeleri tek tek inceleyelim ve hangi ses olaylarının olduğunu bulmaya çalışalım.
- "Geceleyin" kelimesinde bir ses olayı var mı bakalım: Bu kelime aslında "gece ile" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş. "İle" kelimesindeki "i" ünlüsü düşmüş. Bu olaya ünlü düşmesi diyoruz.
- "Uyandırdı" kelimesinde bir ses olayı var mı bakalım: Kelimenin kökü "uyanmak". "Uyanmak" fiiline "-dı" eki geldiğinde herhangi bir ses değişikliği olmamış.
- "Beni" kelimesinde bir ses olayı var mı bakalım: Bu kelimede de herhangi bir ses olayı bulunmuyor.
Şimdi de şıklara göz atalım:
- A) Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi: "Uyandırdı" kelimesinde "d" sesi "t" sesine dönüşseydi ünsüz benzeşmesi olurdu. "Uyandırdı" kelimesinde "d" sesi "t" sesine dönüşmemiş. Ancak "Geceleyin" kelimesinde ünlü düşmesi var. Bu şık doğru olabilir gibi duruyor.
- B) Ünsüz yumuşaması - Ünlü düşmesi: Ünsüz yumuşaması, sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) biriyle biten bir kelimeye ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde bu ünsüzlerin yumuşayarak (b, c, d, g/ğ) seslerine dönüşmesidir. Bu cümlede ünsüz yumuşaması yok. "Geceleyin" kelimesinde ünlü düşmesi var. Bu şık yanlış.
- C) Ünlü düşmesi - Ünlü türemesi: "Geceleyin" kelimesinde ünlü düşmesi var. Ünlü türemesi ise kelimeye ek geldiğinde ortaya yeni bir ünlünün çıkmasıdır. Bu cümlede ünlü türemesi yok. Bu şık yanlış.
- D) Ünsüz benzeşmesi - Ünsüz yumuşaması: Bu cümlede ünsüz benzeşmesi ve ünsüz yumuşaması yok. Bu şık yanlış.
Gördüğümüz gibi, "Geceleyin" kelimesinde ünlü düşmesi var. "Uyandırdı" kelimesinde ise "d" sesi "t" sesine dönüşerek ünsüz benzeşmesi olmuş.
Bu durumda doğru cevap A seçeneğidir.
