10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünlü düşmesi olaylarının üçü de bulunmaktadır?
A) Dolabın anahtarını kaybetmiş.
B) Aklıma güzel bir fikir geldi.
C) Çocuğun kalbi çok hızlı atıyordu.
D) Minicik yavrucak ağlıyordu.
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bu soruyu çözerken hem ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması hem de ünlü düşmesi olaylarını hatırlayacağız ve doğru cevabı bulacağız. Hazırsanız başlayalım!
Öncelikle bu ses olaylarını kısaca hatırlayalım:
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzlerden (f, s, ş, h, p, ç, t, k) biriyle biten bir kelimeye, yumuşak ünsüzlerden (c, d, g) biriyle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşerek (c → ç, d → t, g → k) sert ünsüzlerden birine dönüşür.
- Ünsüz Yumuşaması: Sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) biriyle biten bir kelimeye ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde, kelimenin sonundaki sert ünsüz yumuşayarak (p → b, ç → c, t → d, k → ğ veya g) yumuşak ünsüzlerden birine dönüşür.
- Ünlü Düşmesi: İki heceli bazı kelimelerde, ikinci hecede bulunan dar ünlü (ı, i, u, ü) ünlü ile başlayan bir ek aldığında düşer.
Şimdi de seçenekleri inceleyelim:
- A) Dolabın anahtarını kaybetmiş. Bu seçenekte sadece "dolabın" kelimesinde ünsüz yumuşaması vardır (dolap → dolabı). Ünsüz benzeşmesi veya ünlü düşmesi yoktur.
- B) Aklıma güzel bir fikir geldi. İşte bu seçenekte üç ses olayı da var:
- Ünsüz Benzeşmesi: "Aklıma" kelimesinin kökü "akıl"dır. "-la" eki geldiğinde "akıl-la" olması gerekirken, "l" ünsüzü "k" ünsüzünün etkisiyle sertleşerek "ak-kı-lı-ma" olur.
- Ünlü Düşmesi: "Aklıma" kelimesinin kökü "akıl"dır. Ünlüyle başlayan bir ek aldığında "akıl" kelimesindeki "ı" ünlüsü düşer ve "aklıma" şeklini alır.
- Ünsüz Yumuşaması: "Akıl" kelimesi "k" ile biter. Ünlüyle başlayan bir ek aldığında "k" harfi yumuşayarak "ğ" olur. Ancak bu kelime "aklıma" şeklinde kullanıldığı için yumuşama görünmez. Fakat kelimenin kökünde yumuşamaya müsait bir durum vardır.
- C) Çocuğun kalbi çok hızlı atıyordu. Bu seçenekte sadece "kalbi" kelimesinde ünsüz yumuşaması vardır (kalp → kalbi). Ünsüz benzeşmesi veya ünlü düşmesi yoktur.
- D) Minicik yavrucak ağlıyordu. Bu seçenekte ünsüz benzeşmesi yoktur.
Gördüğümüz gibi, üç ses olayının da bulunduğu seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
