6. Sınıf Ses Olayları (Ünsüz Benzeşmesi, Ünsüz Yumuşaması, Ünlü Düşmesi) Test 1

Bir dilin kendine özgü ses yapısı, o dilin kimliğini oluşturan temel unsurlardandır. Türkçe de bu konuda zengin bir yapıya sahiptir. Özellikle eklerin kelime kökleriyle birleşirken ortaya çıkan ses olayları, dilin akıcılığını ve telaffuz kolaylığını sağlar. Örneğin, 'kitap' kelimesine '-cı' eki geldiğinde 'kitapçı' değil, 'kitapçı' şeklinde telaffuz edilmesi, dilin doğal bir kuralıdır.

Bu parçada açıklanan ses olayına uygun bir kullanım aşağıdakilerin hangisinde vardır? A) Ağacın dalları rüzgarda hafifçe sallanıyordu.
B) Çocuk, burnunu karıştırırken annesi onu uyardı.
C) Sabahleyin erkenden işe gitmek için yola çıktı.
D) Kalbi hızla çarpıyordu, heyecandan nefesi kesildi.

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruyu birlikte adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım. Soruda bizden istenen, parçada açıklanan ses olayına uygun bir kullanımın hangi seçenekte olduğudur. Parçada bahsedilen ses olayı, kelimelerin ek alırken uğradığı değişimler, yani ses uyumlarıdır. Özellikle sert ünsüzlerle biten kelimelere ek geldiğinde yaşanan değişimlere dikkat etmemiz gerekiyor.

• A) Ağacın dalları rüzgarda hafifçe sallanıyordu. Bu seçenekte herhangi bir ses olayı belirgin değil. Kelimeler doğal halleriyle kullanılmış.
• B) Çocuk, burnunu karıştırırken annesi onu uyardı. Bu seçenekte de belirgin bir ses olayı bulunmuyor. Kelimelerdeki sesler değişime uğramamış.
• C) Sabahleyin erkenden işe gitmek için yola çıktı. İşte bu seçenekte aradığımız ses olayını görüyoruz! "Sabah" kelimesi aslında "sabahleyin" şeklinde değil, "sabahtan" şeklinde kullanılmalıydı. Ancak dildeki akıcılığı sağlamak adına "sabahleyin" şeklinde yumuşama olmuş. Burada "t" sert ünsüzü "d" yumuşak ünsüzüne dönüşmüş. Bu durum, soruda bahsedilen ses olayına tam olarak uyuyor.
• D) Kalbi hızla çarpıyordu, heyecandan nefesi kesildi. Bu seçenekte de belirgin bir ses olayı yok. Kelimeler olduğu gibi kullanılmış.

Gördüğünüz gibi, C seçeneğinde "sabah" kelimesi ek alırken bir ses değişimine uğramış ve bu durum parçadaki açıklamaya uygun bir örnektir.

Cevap C seçeneğidir.