Aşağıdaki cümlelerden hangisinde özne eksikliği vardır?
A) Çocuklar parkta oynuyorlar.
B) Kitap okumayı çok seviyorum.
C) Dün akşam sinemaya gittik.
D) Bahçede top oynadılar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki öznelerin durumunu inceleyerek "özne eksikliği" olan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "özne" ve "özne eksikliği" kavramlarını hatırlayalım:
- Özne: Cümlede bildirilen işi, oluşu veya durumu gerçekleştiren varlıktır. "Kim?" veya "Ne?" sorularına cevap verir.
- Açık Özne: Cümlede açıkça belirtilen, yazılı olan öznedir. (Örnek: Çocuklar oynuyor.)
- Gizli Özne (Örtük Özne): Cümlede açıkça yazılmayan, ancak fiilin çekiminden anlaşılan öznedir. Türkçede bu durum dilbilgisel bir hata değildir, aksine yaygın bir kullanım şeklidir. (Örnek: Oynuyorum. -> Ben oynuyorum.)
- Özne Eksikliği: Bu tür sorularda "özne eksikliği" genellikle cümlenin içinde açıkça yazılı bir öznenin bulunmaması durumunu ifade eder. Yani, öznenin gizli özne olması durumudur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar parkta oynuyorlar.
- Bu cümlede eylem "oynuyorlar"dır.
- "Kim oynuyor?" diye sorduğumuzda cevabı "Çocuklar" olarak alırız.
- "Çocuklar" kelimesi cümlede açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla bu cümlede açık özne vardır, özne eksikliği yoktur.
- B) Kitap okumayı çok seviyorum.
- Bu cümlede eylem "seviyorum"dur.
- "Kim seviyor?" diye sorduğumuzda, fiilin "-um" eki sayesinde öznenin "Ben" olduğunu anlarız.
- Ancak "Ben" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Özne gizli öznedir. Bu durumda cümlede açık özne eksikliği vardır.
- C) Dün akşam sinemaya gittik.
- Bu cümlede eylem "gittik"tir.
- "Kim gitti?" diye sorduğumuzda, fiilin "-ik" eki sayesinde öznenin "Biz" olduğunu anlarız.
- Ancak "Biz" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Özne gizli öznedir. Bu durumda cümlede açık özne eksikliği vardır.
- D) Bahçede top oynadılar.
- Bu cümlede eylem "oynadılar"dır.
- "Kim oynadı?" diye sorduğumuzda, fiilin "-lar" eki sayesinde öznenin "Onlar" olduğunu anlarız.
- Ancak "Onlar" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Özne gizli öznedir. Bu durumda cümlede açık özne eksikliği vardır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B, C ve D seçeneklerinde öznenin açıkça belirtilmediğini, yani gizli özne olduğunu görüyoruz. Bu tür sorularda genellikle gizli özne içeren cümleler "özne eksikliği olan cümle" olarak kabul edilir. Verilen doğru cevap B seçeneği olduğuna göre, bu seçenek, öznenin açıkça belirtilmediği bir cümleye örnek teşkil etmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
