🎓 kimya bilimine katkı sağlayan bilim insanları Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, kimya biliminin gelişimine önemli katkılar sağlamış bilim insanlarını ve onların temel buluşlarını, teorilerini sade bir dille özetlemektedir. Testte başarılı olmak için her bir bilim insanının ana katkısını iyi kavramak önemlidir.
📌 Demokritos (MÖ 460-370)
Antik Yunan düşünürü Demokritos, maddeyi oluşturan en küçük ve bölünemez parçacıklar hakkında ilk fikirleri ortaya atmıştır.
- Maddeyi oluşturan en küçük, bölünemez ve yok edilemez parçacıklara "atom" adını vermiştir. (Yunanca "atomos" - bölünemez).
- Fikirleri felsefi temellere dayanır, deneysel bir kanıtı yoktur.
💡 İpucu: Demokritos'un atom kavramı, modern atom teorisinin temelini atmış olsa da, o dönemde bilimsel deneylerle desteklenmemiştir.
📌 Cabir bin Hayyan (721-815)
Orta Çağ İslam dünyasının en büyük kimyacılarından biri olarak kabul edilir. Kimyanın pratik yönüne büyük katkılar sağlamıştır.
- "Kimyanın Babası" olarak bilinir.
- Laboratuvar tekniklerini geliştirmiş, damıtma, süblimasyon, kristalleştirme gibi yöntemleri kullanmıştır.
- Kral suyu (altını çözebilen nitrik asit ve hidroklorik asit karışımı) gibi birçok yeni madde sentezlemiştir.
- Elementlerin dönüşümü üzerine çalışmış, deney ve gözlemi ön planda tutmuştur.
📝 Ek Bilgi: Cabir bin Hayyan, modern kimya laboratuvarlarının temellerini atan ilk bilim insanlarından biridir.
📌 Robert Boyle (1627-1691)
İrlandalı bilim insanı Robert Boyle, simyadan modern kimyaya geçişte önemli bir figürdür. Element tanımını netleştirmiştir.
- "Kuşkucu Kimyager" adlı eseriyle simyanın mistik yönlerine karşı çıkmış, kimyayı bilimsel bir disiplin haline getirmeye çalışmıştır.
- Elementi, "daha basit maddelere ayrılamayan ve kendisinden daha basit maddelerden oluşmayan madde" olarak tanımlamıştır. Bu tanım modern kimyanın temelini atmıştır.
- Gazların hacmi ve basıncı arasındaki ilişkiyi incelemiş ve kendi adıyla anılan gaz yasasını (Boyle Yasası) formüle etmiştir. ($P_1V_1 = P_2V_2$)
💡 İpucu: Boyle'un element tanımı, Antik Yunan'ın dört element (toprak, su, hava, ateş) anlayışından farklı olarak deneysel gözleme dayalıdır.
📌 Antoine Lavoisier (1743-1794)
Fransız kimyager Antoine Lavoisier, modern kimyanın kurucusu olarak kabul edilir. Kimyaya nicel (kantitatif) yaklaşımı getirmiştir.
- "Kütlenin Korunumu Yasası"nı formüle etmiştir: Kimyasal tepkimelerde madde yoktan var olmaz, vardan yok olmaz; toplam kütle korunur.
- Yanma olayının oksijenle gerçekleştiğini deneysel olarak kanıtlamış, filojiston teorisini çürütmüştür.
- Elementlerin ilk modern listesini hazırlamış ve kimyasal adlandırma sistemini geliştirmiştir.
- Suyun bir element olmadığını, hidrojen ve oksijenin birleşimi olduğunu göstermiştir.
⚠️ Dikkat: Lavoisier'in kütlenin korunumu yasası, kimyasal denklemlerin temelini oluşturur ve günümüzde hala geçerlidir.
📌 John Dalton (1766-1844)
İngiliz kimyager ve fizikçi John Dalton, modern atom teorisini bilimsel temellere oturtan ilk kişidir.
- Atom teorisini 1803 yılında ortaya koymuştur. Bu teori, maddenin atomlardan oluştuğunu ve atomların belirli özelliklere sahip olduğunu belirtir.
- Atom teorisinin temel varsayımları: tüm maddeler atomlardan oluşur; atomlar bölünemez, yok edilemez ve yeniden oluşturulamaz; aynı elementin atomları aynı özelliklere sahiptir; farklı elementlerin atomları farklı özelliklere sahiptir; atomlar belirli oranlarda birleşerek bileşikleri oluşturur.
- Katlı Oranlar Yasası'nı keşfetmiştir: İki element birden fazla bileşik oluşturabiliyorsa, birinin sabit miktarıyla birleşen diğer elementin miktarları arasında basit, tam sayılarla ifade edilebilen bir oran vardır.
💡 İpucu: Dalton'un atom teorisi, günümüzdeki atom anlayışının temelini oluşturur ancak bazı varsayımları (atomların bölünemezliği gibi) daha sonra modern bilimle değişmiştir.
📌 Dimitri Mendeleyev (1834-1907)
Rus kimyager Dimitri Mendeleyev, elementlerin düzenli bir şekilde sınıflandırılmasında ve periyodik tablonun geliştirilmesinde çığır açmıştır.
- Elementleri artan atom ağırlıklarına göre sıralayarak ilk modern periyodik tabloyu oluşturmuştur.
- Tablosunda henüz keşfedilmemiş elementler için boşluklar bırakmış ve bu elementlerin özelliklerini doğru bir şekilde tahmin etmiştir (örneğin, Galyum, Germanyum).
- Elementlerin özelliklerinin atom ağırlıklarına bağlı olarak periyodik bir şekilde tekrarlandığını göstermiştir.
⚠️ Dikkat: Mendeleyev'in periyodik tablosu, elementlerin kimyasal davranışlarını anlamak ve yeni elementleri keşfetmek için güçlü bir araç haline gelmiştir.
📌 Marie Curie (1867-1934)
Polonyalı-Fransız fizikçi ve kimyager Marie Curie, radyoaktivite alanındaki öncü çalışmalarıyla tanınır ve iki farklı bilim dalında Nobel Ödülü kazanan tek bilim insanıdır.
- Radyoaktivite üzerine yoğunlaşmış, uranyum ve toryumun radyoaktif özelliklerini incelemiştir.
- Eşi Pierre Curie ile birlikte Polonyum ve Radyum elementlerini keşfetmiştir.
- Radyoaktif maddelerin tıbbi uygulamaları üzerine araştırmalar yapmıştır.
- 1903 Nobel Fizik Ödülü'nü (radyoaktivite araştırmaları için) ve 1911 Nobel Kimya Ödülü'nü (Polonyum ve Radyum'un keşfi ve izolasyonu için) almıştır.
📝 Ek Bilgi: Marie Curie, bilim dünyasında kadınların rolünü güçlendirmiş önemli bir figürdür.
