Sevgili öğrenciler, edimsel koşullanma, davranışlarımızın sonuçları tarafından nasıl şekillendiğini anlamamızı sağlayan önemli bir konudur. Bu soruda, bir davranışın ardından hoş olmayan bir uyaranın ortadan kaldırılmasıyla davranışın güçlenmesi durumunu inceliyoruz. Gelin, bu kavramları adım adım açıklayalım:
- Edimsel Koşullanmanın Temelleri: Edimsel koşullanmada, bir davranışın gelecekteki tekrar etme olasılığı, o davranışın sonuçlarına bağlıdır. Temel olarak iki ana süreç vardır: pekiştirme ve ceza.
- Pekiştirme (Reinforcement): Bir davranışın gelecekte tekrar etme olasılığını arttıran her türlü sonuçtur. Yani, davranışın güçlenmesini sağlar.
- Ceza (Punishment): Bir davranışın gelecekte tekrar etme olasılığını azaltan her türlü sonuçtur. Yani, davranışın zayıflamasını sağlar.
- "Olumlu" ve "Olumsuz" Kavramları: Bu terimler, bir uyaranın eklenip eklenmediğini (olumlu) veya ortamdan çıkarılıp çıkarılmadığını (olumsuz) ifade eder.
- Olumlu (Positive): Ortama bir uyaranın eklenmesi anlamına gelir.
- Olumsuz (Negative): Ortamdan bir uyaranın çıkarılması anlamına gelir.
- Şimdi seçenekleri sorudaki durumla karşılaştıralım:
- A) Olumlu pekiştirme: Davranışın ardından hoş bir uyaranın ortama eklenerek davranışın güçlenmesidir (Örn: Ödevini yapan çocuğa çikolata vermek). Soruyla uyuşmuyor çünkü soruda "hoş olmayan bir uyaranın ortadan kaldırılması" deniyor.
- B) Olumsuz pekiştirme: Davranışın ardından hoş olmayan bir uyaranın ortamdan kaldırılmasıyla davranışın güçlenmesidir. Bu, tam olarak soruda tanımlanan durumdur. Örneğin, baş ağrısı çeken birinin ağrı kesici almasıyla ağrısının geçmesi ve bu sayede bir dahaki sefere tekrar ağrı kesici alma davranışının güçlenmesi. Burada "ağrı" hoş olmayan bir uyarandır ve ortadan kaldırılmıştır.
- C) Olumlu ceza: Davranışın ardından hoş olmayan bir uyaranın ortama eklenerek davranışın zayıflamasıdır (Örn: Yaramazlık yapan çocuğa kızmak). Soruyla uyuşmuyor çünkü soruda davranışın "güçlenmesi"nden bahsediliyor.
- D) Olumsuz ceza: Davranışın ardından hoş bir uyaranın ortamdan kaldırılarak davranışın zayıflamasıdır (Örn: Yaramazlık yapan çocuğun en sevdiği oyuncağına el koymak). Soruyla uyuşmuyor çünkü soruda davranışın "güçlenmesi"nden bahsediliyor.
Gördüğümüz gibi, "davranışın ardından hoş olmayan bir uyaranın ortadan kaldırılmasıyla davranışın güçlenmesi" tanımı, doğrudan Olumsuz pekiştirme kavramına karşılık gelmektedir. Bu süreçte, kişi hoş olmayan bir durumdan kurtulmak için belirli bir davranışı sergiler ve bu davranış, hoş olmayan durumun ortadan kalkmasıyla pekişir.
Cevap B seçeneğidir.
