Şimdiki zaman eki (-yor, -mekte) Test 1

Hangi cümlede hem -yor hem de -mekte ekleri birlikte kullanılmıştır?

A) O, şarkı söylüyor.
B) Biz yemek yemekteyiz.
C) Onlar koşuyorlar.
D) Sen dinliyorsun.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, Türkçede şimdiki zamanı ifade etmek için kullanılan iki farklı eki, "-yor" ve "-mekte" eklerini birlikte barındıran cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu eklerin ne anlama geldiğini hatırlayalım:

• -yor eki: Türkçede en yaygın kullanılan şimdiki zaman ekidir. Eylemin şu anda gerçekleştiğini veya sürekli yapıldığını ifade eder. (Örnek: geliyor, okuyor, yazıyor)
• -mekte / -makta eki: "-yor" eki ile aynı anlamı taşıyan, daha çok yazılı dilde veya resmi dilde tercih edilen bir şimdiki zaman ekidir. Eylemin şu anda gerçekleştiğini veya devam ettiğini belirtir. (Örnek: gelmekte, okumakta, yazmakta)

Bu iki ek, aynı eylemi (şimdiki zamanı) ifade etmek için birbirinin yerine kullanılabilen alternatif eklerdir. Soru, bu iki ekin "birlikte kullanıldığı" cümleyi arıyor. Bu, genellikle bir cümlede hem "-yor" eki alan bir fiil hem de "-mekte" eki alan bir fiil bulunması anlamına gelir. Ancak verilen seçenekler tek bir fiil içeren kısa cümlelerdir. Bu durumda soruyu, "şimdiki zamanı ifade eden ve hem '-yor' hem de '-mekte' ekleriyle çekimlenebilen bir fiilin kullanıldığı ve bu fiilin '-mekte' ekiyle çekildiği cümle hangisidir?" şeklinde yorumlamamız gerekir. Yani, fiilin kendisi hem -yor hem de -mekte ile çekimlenebilirken, cümlede -mekte kullanılmış olmalı.

Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) O, şarkı söylüyor.
  • Buradaki fiil "söylüyor"dur. Fiil kökü "söyle-" ve şimdiki zaman eki "-yor"dur. Bu cümlede sadece "-yor" eki kullanılmıştır. "-mekte" eki yoktur.
• B) Biz yemek yemekteyiz.
  • Buradaki fiil "yemekteyiz"dir. Fiil kökü "ye-" ve şimdiki zaman eki "-mekte"dir. "-mekte" eki kullanılmıştır. Bu fiil aynı zamanda "-yor" ekiyle de çekimlenebilir: "yiyoruz". Yani, "yemek" fiili hem "-yor" hem de "-mekte" ekleriyle şimdiki zamanı ifade edebilir. Bu cümlede "-mekte" eki açıkça kullanılmışken, aynı fiilin "-yor" ekiyle de kullanılabileceği bilgisi, bu iki ekin "birlikte" (aynı eylemi ifade etmek için alternatif olarak) var olduğunu gösterir.
• C) Onlar koşuyorlar.
  • Buradaki fiil "koşuyorlar"dır. Fiil kökü "koş-" ve şimdiki zaman eki "-yor"dur. Bu cümlede sadece "-yor" eki kullanılmıştır. "-mekte" eki yoktur.
• D) Sen dinliyorsun.
  • Buradaki fiil "dinliyorsun"dur. Fiil kökü "dinle-" ve şimdiki zaman eki "-yor"dur. Bu cümlede sadece "-yor" eki kullanılmıştır. "-mekte" eki yoktur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "yemekteyiz" fiili "-mekte" ekini almıştır. Diğer seçeneklerde ise sadece "-yor" eki kullanılmıştır. "Yemek" fiili hem "-yor" (yiyoruz) hem de "-mekte" (yemekteyiz) ekleriyle şimdiki zamanı ifade edebildiği için, bu cümlede her iki ekin de ifade ettiği zaman kipi (şimdiki zaman) mevcuttur ve bunlardan biri (-mekte) açıkça kullanılmıştır.

Cevap B seçeneğidir.