Sevgili öğrenciler, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinde doğu sınırlarımızın belirlenmesi oldukça önemli ve karmaşık bir konudur. Bu soruyu adım adım inceleyerek konuyu daha iyi anlayalım.
- Doğu Sınırının Oluşumu: Milli Mücadele döneminde Doğu Cephesi'nde kazanılan zaferler sonucunda çeşitli antlaşmalar imzalanmıştır. Bu antlaşmalar, doğu sınırlarımızın bugünkü şeklini almasında kilit rol oynamıştır.
- Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920): Bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır. Ermenistan ile imzalanmış ve doğu sınırının bir kısmını belirlemiştir. Ancak bu antlaşma, daha sonra imzalanacak olan antlaşmalar için bir temel oluşturmuş, nihai sınırları tek başına belirlememiştir.
- Moskova Antlaşması (16 Mart 1921): TBMM Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan bu antlaşma, Türkiye'nin doğu sınırlarının büyük ölçüde belirlenmesinde çok önemli bir adımdır. Bu antlaşma ile Kars, Ardahan ve Artvin Türkiye'ye bırakılmış, Batum ise Gürcistan'a verilmiştir. Moskova Antlaşması, Kars Antlaşması'nın temelini oluşturan ve doğu sınırını ana hatlarıyla çizen antlaşmadır.
- Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Bu antlaşma, TBMM Hükümeti ile Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri arasında, Sovyet Rusya'nın aracılığıyla imzalanmıştır. Kars Antlaşması, Moskova Antlaşması'nda belirlenen doğu sınırlarını teyit etmiş ve bu sınırları kesinleştirmiştir. Yani, Moskova Antlaşması ile çizilen sınırlar, Kars Antlaşması ile bölgedeki diğer Sovyet Cumhuriyetleri tarafından da onaylanarak uluslararası geçerlilik kazanmıştır. Dolayısıyla, Kars Antlaşması'nın temel aldığı ve doğu sınırını belirleyen antlaşma Moskova Antlaşması'dır.
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Bu antlaşma Fransa ile imzalanmış olup, Türkiye'nin güney sınırını (Suriye sınırı) belirlemiştir. Doğu sınırı ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğindeki bu antlaşma, Türkiye'nin tüm sınırlarını (doğu, batı, güney) ve uluslararası statüsünü nihai olarak belirlemiştir. Ancak doğu sınırı, Lozan'dan önce Moskova ve Kars antlaşmalarıyla büyük ölçüde zaten belirlenmiş ve Lozan'da bu durum kabul edilmiştir. Soru, Kars Antlaşması'nın *hangi antlaşma ile belirlenen sınırı teyit ettiğini* sorduğu için, Moskova Antlaşması doğru cevaptır.
- Özetle, Kars Antlaşması, Moskova Antlaşması ile çizilen doğu sınırlarını teyit ederek kesinleştirmiştir. Bu nedenle, Kars Antlaşması ile Türkiye'nin doğu sınırı, Moskova Antlaşması ile belirlenmiştir diyebiliriz.
Cevap B seçeneğidir.
