Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' sözcüğü hem bağlaç hem ek olarak kullanılmıştır?
A) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
B) Öyle güzel bir kitap ki hemen bitirdim.
C) Dünkü film çok sıkıcıydı, öyle ki uyuyakaldım.
D) Biliyor musun ki seni çok özledim.
Sevgili öğrenciler, bu soruda 'ki' sözcüğünün hem bağlaç hem de ek olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. 'Ki'nin doğru kullanımını anlamak için öncelikle bağlaç olan 'ki' ile ek olan '-ki' arasındaki farkı çok iyi bilmeliyiz:
- Bağlaç olan 'ki': İki cümleyi veya cümleciği birbirine bağlar. Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden önceki sözcükle birleşmez. Genellikle bir açıklama, neden veya sonuç bildirir. Örneğin: "Anladım ki...", "Biliyorum ki...", "Öyle güzel ki..."
- Ek olan '-ki': Bir isme veya zamire gelerek o şeyin nerede olduğunu, ne zaman olduğunu veya kime ait olduğunu belirtir. Her zaman bitişik yazılır ve genellikle sıfat türetir. Örneğin: "Evdeki" (evde bulunan), "Dünkü" (dün olan), "Onunki" (ona ait olan).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- Buradaki "Evdeki" kelimesindeki '-ki', "evde bulunan" anlamını veren bir ektir. Bitişik yazılmıştır ve "hesap" kelimesini niteleyen bir sıfat yapmıştır. Bu cümlede sadece ek olan '-ki' kullanılmıştır.
- B) Öyle güzel bir kitap ki hemen bitirdim.
- Buradaki "kitap ki" ifadesindeki 'ki', "öyle güzel bir kitap" cümlesi ile "hemen bitirdim" cümlesini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Ayrı yazılmıştır ve kitabın güzelliğinin bir sonucunu açıklamaktadır. Bu cümlede sadece bağlaç olan 'ki' kullanılmıştır.
- C) Dünkü film çok sıkıcıydı, öyle ki uyuyakaldım.
- Bu cümlede iki farklı 'ki' kullanımı bulunmaktadır:
- "Dünkü" kelimesindeki '-ki', "dün olan" anlamını veren bir ektir. Bitişik yazılmıştır ve "film" kelimesini niteleyen bir sıfat yapmıştır.
- "öyle ki" ifadesindeki 'ki', "Dünkü film çok sıkıcıydı" cümlesi ile "uyuyakaldım" cümlesini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Ayrı yazılmıştır ve filmin sıkıcılığının bir sonucunu açıklamaktadır.
- Bu cümlede hem ek olan '-ki' hem de bağlaç olan 'ki' bir arada kullanılmıştır.
- D) Biliyor musun ki seni çok özledim.
- Buradaki "musun ki" ifadesindeki 'ki', "Biliyor musun" sorusu ile "seni çok özledim" cümlesini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Ayrı yazılmıştır ve genellikle vurgu veya açıklama amacıyla kullanılır. Bu cümlede sadece bağlaç olan 'ki' kullanılmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki cümlede hem ek olan '-ki' (Dünkü) hem de bağlaç olan 'ki' (öyle ki) bir arada kullanıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
