10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı 4. Senaryo Test 1

Bir an önce görünsün diye Akdeniz Toroslar'da ağaçlar dallarını uzatır. Bu dizelerde "ağaçların dallarını uzatması" ifadesiyle hangi söz sanatı kullanılmıştır ve bu sanatla ne anlatılmak istenmiştir?

A) Teşbih (benzetme); ağaçların insanlara benzetilerek Akdeniz'e duyulan özlem.
B) İstiare (eğretileme); ağaçların Akdeniz'i görme isteğiyle kişileştirilmesi.
C) Teşhis (kişileştirme); ağaçlara insan özelliği verilerek Akdeniz'e ulaşma çabası.
D) Mübalağa (abartma); ağaçların dallarının aşırı uzunluğunun vurgulanması.
E) Kinaye (dokundurma); ağaçların aslında Akdeniz'i görmek istemediği.

Sevgili öğrenciler, bu soruda bir dizedeki ifadenin hangi söz sanatına örnek olduğunu ve bu sanatla ne anlatılmak istendiğini bulmamız isteniyor. Şiirdeki ifadeleri dikkatlice inceleyelim.

• Verilen dizeler: "Bir an önce görünsün diye Akdeniz / Toroslar'da ağaçlar dallarını uzatır."
• Buradaki ana ifade "ağaçlar dallarını uzatır" ifadesidir.
• Ağaçların dallarını uzatması doğal bir büyüme eylemidir. Ancak burada bu eyleme bir amaç yüklenmiştir: "Bir an önce görünsün diye Akdeniz".
• Akdeniz'i "görmek istemek" ve bunun için "dallarını uzatmak" yani bir çaba göstermek, cansız varlıkların (ağaçların) değil, insanların özellikleridir.
• İşte tam da bu noktada, insanlara ait bir özelliğin cansız bir varlığa aktarılması söz konusu oluyor.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Teşbih (benzetme); ağaçların insanlara benzetilerek Akdeniz'e duyulan özlem.

  Teşbih, iki farklı varlık ya da kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır (örneğin, "aslan gibi adam"). Bu dizelerde açık bir benzetme edatı ("gibi", "sanki") veya benzetme yapısı bulunmamaktadır. Ağaçlar doğrudan insanlara benzetilmiyor, onlara insan özelliği yükleniyor. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.

• B) İstiare (eğretileme); ağaçların Akdeniz'i görme isteğiyle kişileştirilmesi.

  İstiare, benzetmenin temel öğelerinden birinin söylenmeyerek yapıldığı bir sanattır. Burada bir kişileştirme olduğu doğru olsa da, temel söz sanatı istiare değil, doğrudan kişileştirmedir. İstiare daha çok bir kavramın yerine başka bir kavramın kullanılmasıyla ilgilidir (örneğin, "kükreyen aslanlar" derken askerlerin kükremesi). Bu dizelerde ağaçlara doğrudan insan özelliği verilmiştir. Bu nedenle B seçeneği de tam olarak doğru değildir.

• C) Teşhis (kişileştirme); ağaçlara insan özelliği verilerek Akdeniz'e ulaşma çabası.

  "Teşhis" söz sanatı, cansız varlıklara veya hayvanlara insanlara özgü nitelikler, duygular veya eylemler yüklenmesidir. "Ağaçların dallarını Akdeniz'i görmek için uzatması", yani bir istek ve çaba göstermesi, tamamen insana özgü bir davranıştır. Ağaçlar kendi iradeleriyle bir şeyi görmek için dallarını uzatmazlar. Şair burada ağaçlara insan özelliği (görme isteği ve ulaşma çabası) yükleyerek onları kişileştirmiştir. Bu açıklama, dizedeki ifadeyle ve söz sanatıyla birebir örtüşmektedir.

• D) Mübalağa (abartma); ağaçların dallarının aşırı uzunluğunun vurgulanması.

  Mübalağa, bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterme sanatıdır. Dizelerde dalların aşırı uzunluğundan ziyade, bu dalların bir amaç uğruna "uzatılması" eylemi ve bu eylemin ardındaki "istek" ön plandadır. Abartma, burada temel söz sanatı değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.

• E) Kinaye (dokundurma); ağaçların aslında Akdeniz'i görmek istemediği.

  Kinaye, bir sözü tersini kastederek söyleme sanatıdır (ironi). Dizelerde böyle bir ima veya tersini kastetme durumu söz konusu değildir. Şair, ağaçların Akdeniz'i görme isteğini samimi bir şekilde dile getirmiştir. Bu nedenle E seçeneği doğru değildir.

Bu durumda, ağaçlara insan özelliği verilerek Akdeniz'e ulaşma çabası anlatıldığı için doğru söz sanatı teşhis (kişileştirme) olmaktadır.

Cevap C seçeneğidir.