🎓 5. Sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 5. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavının 4. senaryosuna ait 3. testte yer alan başlıca konuları kapsamaktadır: Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), yazım kuralları (de/da, ki'nin yazımı), noktalama işaretleri (virgülün kullanımı) ve metin türleri.
📌 Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiil gibi çekimlenemeyen sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılabilirler. Üç tür fiilimsi vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
- İsim-fiil (ad-eylem): Fiillere "-ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş" ekleri getirilerek yapılır. Örnek: "Okumak güzeldir."
- Sıfat-fiil (ortaç): Fiillere "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" ekleri getirilerek yapılır. Örnek: "Koşan çocuk düştü."
- Zarf-fiil (ulaç/bağ-fiil): Fiillere "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ınca, -ince, -ıp, -ip, -up, -üp, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -casına, -cesine, -meksizin, -maksızın" ekleri getirilerek yapılır. Örnek: "Gülerek yanıma geldi."
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler, fiil anlamını taşımalarına rağmen fiil gibi çekimlenemezler (kip ve kişi eki alamazlar).
📌 "de/da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"de/da" bağlacı ayrı yazılır ve cümleye "dahi, bile" anlamı katar. "-de/-da" eki ise bitişik yazılır ve bulunduğu sözcüğü belirtili hale getirir.
- Bağlaç olan "de/da": Ayrı yazılır. Örnek: "Ben de geliyorum."
- Ek olan "-de/-da": Bitişik yazılır. Örnek: "Evde ders çalışıyorum."
💡 İpucu: "de/da"yı cümleden çıkardığımızda anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. Anlam bozuluyorsa ektir ve bitişik yazılır.
📌 "ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"ki" bağlacı ayrı yazılır ve iki cümleyi birbirine bağlar. Sıfat yapan ve zamir olan "-ki" ise bitişik yazılır.
- Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır. Örnek: "Biliyorum ki sen de geleceksin."
- Sıfat yapan "-ki": Bitişik yazılır. Örnek: "Duvardaki tablo çok güzel."
- Zamir olan "-ki": Bitişik yazılır. Örnek: "Benimki daha güzel."
⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "ki" genellikle ayrı yazılır, ancak bazı kalıplaşmış ifadelerde bitişik yazılır (örneğin: sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü).
📌 Virgülün (,) Kullanımı
Virgül, cümle içinde eş görevli sözcükleri ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, uzun cümlelerde anlam karışıklığını önlemek ve tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra kullanılır.
- Eş görevli sözcükleri ayırmak: "Elma, armut, kiraz aldım."
- Sıralı cümleleri ayırmak: "Geldim, gördüm, yendim."
- Anlam karışıklığını önlemek: "Yaşlı, adama seslendi." (Yaşlı olan kim? Anlam karışıklığını gidermek için virgül kullanılır.)
- Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra: "Evet, ben geldim."
💡 İpucu: Virgülün kullanım alanlarını ezberlemek yerine, cümle içindeki işlevini anlamaya çalışın.
📌 Metin Türleri
Metin türleri, yazarın amacına, konusuna ve anlatım biçimine göre farklılık gösterir. Başlıca metin türleri şunlardır: öyküleyici (hikaye), bilgilendirici (makale, ansiklopedi maddesi), şiir, tiyatro.
- Öyküleyici Metinler: Bir olay örgüsü, karakterler ve bir anlatıcı içerir. Amaç, okuyucuyu eğlendirmek veya bir mesaj vermektir.
- Bilgilendirici Metinler: Okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılır. Nesnel bir dil kullanılır ve kanıtlarla desteklenir.
- Şiir: Duyguları, düşünceleri ve izlenimleri etkileyici bir dille ifade eder. Dize ve kıtalardan oluşur.
- Tiyatro: Sahnelenmek amacıyla yazılan metinlerdir. Diyaloglar ve sahne yönergeleri içerir.
📝 Not: Metin türlerini ayırt etmek için metnin amacını, dilini ve yapısını inceleyin.
