5. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı hazırlık Test 7

Bir kuş uçar, kanat çırpar, Gökyüzünde özgürce. Bir çiçek açar, renk saçar, Toprağında sessizce. Bu şiir parçasının biçimsel özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Dört dizeden oluşmaktadır.
B) Her dize kendi içinde uyaklıdır.
C) Şiirde sadece bir kıta bulunmaktadır.
D) “çırpar” ve “saçar” kelimeleri arasında redif vardır.

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, verilen şiir parçasının biçimsel özelliklerini inceleyeceğiz. Şiir incelemesi yaparken dizeleri, kıtaları, uyakları ve redifleri dikkatlice gözlemlememiz gerekir. Şimdi adım adım seçenekleri değerlendirelim:

• Şiir parçasını inceleyelim:

  Bir kuş uçar, kanat çırpar,

  Gökyüzünde özgürce.

  Bir çiçek açar, renk saçar,

  Toprağında sessizce.

  Bu parçanın kaç dizeden (satırdan) oluştuğunu sayalım: 1, 2, 3, 4. Gördüğümüz gibi, şiir parçası dört dizeden oluşmaktadır.

• A) Dört dizeden oluşmaktadır.

  Yukarıda saydığımız gibi, verilen şiir parçası tam olarak dört dizeden oluşmaktadır. Bu ifade, şiir parçasının biçimsel özelliklerinden biridir ve doğrudur.

• B) Her dize kendi içinde uyaklıdır.

  Uyak (kafiye), dizelerin sonlarındaki ses benzerliğidir. Bu seçenekte ise her dizenin kendi içinde uyaklı olup olmadığı soruluyor.

  • Birinci dize: "uçar" ve "çırpar" kelimeleri arasında uyak yoktur.
  • İkinci dize: "özgürce" kelimesi tek başına olduğu için kendi içinde uyaklı değildir.
  • Üçüncü dize: "açar" ve "saçar" kelimeleri arasında uyak vardır.
  • Dördüncü dize: "sessizce" kelimesi tek başına olduğu için kendi içinde uyaklı değildir.

  Her dize kendi içinde uyaklı olmadığı için bu seçenek yanlıştır.

• C) Şiirde sadece bir kıta bulunmaktadır.

  Kıta (dörtlük), bir şiirdeki dize gruplarına verilen addır. Verilen şiir parçası, dört dizeden oluşan tek bir bütün halindedir ve bu haliyle bir kıta özelliği taşır. Ancak "şiirde" ifadesi, şiirin tamamını kastetme ihtimali taşır. Bu şiir parçasının daha büyük bir şiirin bölümü olup olmadığını bilemeyiz. Eğer şiirin tamamı birden fazla kıtadan oluşuyorsa, bu ifade yanlış olurdu. Verilen parçanın kendisi bir kıta olsa da, "sadece bir kıta bulunmaktadır" ifadesi, şiirin bütününe yönelik bir iddia olduğu için, parçanın kendisi hakkında kesin bir biçimsel özellik olarak kabul etmek yanıltıcı olabilir. A seçeneği ise, parçanın doğrudan gözlemlenebilir ve kesin bir özelliğini belirtmektedir.

• D) “çırpar” ve “saçar” kelimeleri arasında redif vardır.

  Redif, uyaktan (kafiyeden) sonra gelen, anlam ve görev bakımından aynı olan ses veya ek tekrarıdır. "çırp-ar" ve "saç-ar" kelimelerinde ortak olan sesler "-ar" ekidir. Bu "-ar" eki, geniş zaman ekidir ve her iki kelimede de aynı görevde kullanılmıştır. Ancak redif olabilmesi için, bu ekten önce gelen köklerde (çırp ve saç) bir uyak (kafiye) bulunması gerekir. "çırp" ve "saç" kökleri arasında bir uyak bulunmadığı için, "-ar" eki redif değil, doğrudan uyak (kafiye) görevindedir (tam uyak veya zengin uyak). Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.

Yukarıdaki analizler sonucunda, verilen şiir parçasının en doğru ve kesin biçimsel özelliği A seçeneğinde belirtilmiştir.

Cevap A seçeneğidir.