🎓 5. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı hazırlık Test 7 - Ders Notu
Bu test, fiilimsiler, yazım kuralları (özellikle de/da, ki'nin yazımı), noktalama işaretleri ve metin türleri gibi temel dil bilgisi konularını kapsamaktadır. Bu notlar, testteki soruları çözerken size yardımcı olacaktır.
📌 Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türetilen ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- İsim-fiil (ad-eylem): "-ma, -ış, -mak" eklerini alır. Örneğin: "Okuma", "geliş", "koşmak".
- Sıfat-fiil (ortaç): "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" eklerini alır. Örneğin: "Koşan", "gelesi", "görünmez", "akar", "bildik", "gelecek", "pişmiş".
- Zarf-fiil (ulaç/bağ-fiil): "-ken, -alı, -madan, -ınca, -ip, -arak, -dıkça, -r…maz, -casına" eklerini alır. Örneğin: "Gelirken", "gideli", "bakmadan", "gelince", "gidip", "koşarak", "güldükçe", "olur olmaz", "söyleyince".
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler fiil anlamını taşırken, fiiller gibi çekimlenemezler. Yani şahıs eki alamazlar.
📌 "de/da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"de/da"nın bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarıp okuyun. Anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. Anlam bozuluyorsa ektir ve bitişik yazılır.
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne göre "de" veya "da" şeklinde olabilir. Örnek: "Ben de geliyorum."
- Ek olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve bulunma hal ekidir. Örnek: "Evde kimse yok."
💡 İpucu: Bağlaç olan "de/da"yı cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı tamamen bozulmaz, sadece biraz eksik kalır.
📌 "ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"ki"nin bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu anlamak için kullanıldığı kelimeye bakın. Eğer bir zamirin veya sıfatın yerini tutuyorsa ektir ve bitişik yazılır. Aksi takdirde bağlaçtır ve ayrı yazılır.
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Örnek: "Duydum ki unutmuşsun."
- Ek olan "-ki" ise bitişik yazılır ve aitlik anlamı katar. Örnek: "Benimki daha güzel." (zamir) veya "duvardaki resim" (sıfat)
⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "ki" bazı durumlarda kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılabilir (örneğin: sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü).
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, metnin daha anlaşılır olmasını sağlamak ve anlam karışıklıklarını önlemek için kullanılır.
- Nokta (.): Cümlenin sonuna konur. Kısaltmaların sonuna konur. Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Uzun cümlelerde özneyi belirtmek için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru cümlelerinin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, üzüntü, şaşkınlık gibi duyguları ifade eden cümlelerin sonuna konur.
💡 İpucu: Her noktalama işaretinin kendine özgü bir kullanım amacı vardır. Metni dikkatlice okuyarak hangi noktalama işaretinin uygun olduğuna karar verin.
📌 Metin Türleri
Metinler, yazılış amaçlarına ve içeriklerine göre farklı türlere ayrılır.
- Hikaye: Yaşanmış veya yaşanması mümkün olayları anlatan metinlerdir.
- Şiir: Duygu ve düşünceleri etkileyici bir dille anlatan metinlerdir.
- Bilgilendirici Metin: Bir konu hakkında bilgi vermek amacıyla yazılan metinlerdir (örneğin, ansiklopedi maddeleri, ders kitapları).
- Mektup: Bir kişiye veya kuruma yazılan özel veya resmi yazılardır.
📝 Not: Her metin türünün kendine özgü bir üslubu ve yapısı vardır. Metnin türünü belirlerken bu özellikleri göz önünde bulundurun.
