TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) İstanbul Hükümeti'nin kışkırtmaları
B) İtilaf Devletleri'nin destekleri
C) Yeni kurulan devletin otorite boşluğu
D) TBMM'nin saltanatı kaldırması
Sevgili öğrenciler, bu soru, Kurtuluş Savaşı döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) karşı çıkan ayaklanmaların nedenlerini anlamamızı istiyor. Bu ayaklanmalar, yeni kurulan devletin varlığını tehdit eden önemli olaylardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İstanbul Hükümeti'nin kışkırtmaları: İstanbul Hükümeti, Osmanlı padişahının otoritesini temsil ediyordu ve TBMM'yi isyancı bir hareket olarak görüyordu. Bu nedenle, TBMM'ye karşı çıkan bazı ayaklanmaları desteklemiş, hatta bizzat kışkırtmıştır. Örneğin, Kuva-yi İnzibatiye (Hilafet Ordusu) doğrudan İstanbul Hükümeti tarafından kurulmuştur. Bu, ayaklanmaların temel nedenlerinden biridir.
- B) İtilaf Devletleri'nin destekleri: Anadolu'daki milli mücadeleyi ve TBMM'yi kendi çıkarları için bir tehdit olarak gören İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya gibi), TBMM'ye karşı çıkan bazı ayaklanmaları hem maddi hem de manevi olarak desteklemişlerdir. Amaçları, Türk Kurtuluş Savaşı'nı zayıflatmak ve Anadolu'daki direnişi kırmaktı. Bu da ayaklanmaların önemli bir nedenidir.
- C) Yeni kurulan devletin otorite boşluğu: TBMM, Ankara'da yeni kurulmuş bir meclis ve hükümetti. Anadolu'nun her yerine otoritesini tam olarak yaymak zaman alıyordu. Bu otorite boşluğu, bazı bölgelerde yerel güçlerin, eşkıyaların veya eski düzen yanlılarının kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmelerine ve TBMM'ye karşı ayaklanmalar çıkarmalarına zemin hazırlamıştır. Bu da ayaklanmaların temel nedenlerinden biridir.
- D) TBMM'nin saltanatı kaldırması: Saltanatın kaldırılması, 1 Kasım 1922 tarihinde gerçekleşmiştir. Ancak TBMM'ye karşı çıkan büyük ayaklanmaların çoğu, 1920 ve 1921 yılları arasında, yani Kurtuluş Savaşı'nın en yoğun döneminde yaşanmıştır. Saltanatın kaldırılması, Kurtuluş Savaşı'nın kazanılması ve TBMM'nin gücünü pekiştirmesinden sonra atılan bir adımdır. Dolayısıyla, saltanatın kaldırılması, TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların bir nedeni değil, aksine bu ayaklanmaların bastırılması ve milli egemenliğin güçlenmesinin bir sonucudur.
Bu bilgiler ışığında, TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların temel nedenleri arasında saltanatın kaldırılması gösterilemez, çünkü bu olay ayaklanmaların çoğundan sonra gerçekleşmiştir.
Cevap D seçeneğidir.
